Imeboreshwa:

ULY CLINIC

1 Novemba 2026, 18:09:35

Sindromu ya Asherman (Asherman syndrome)

Sindromu ya Asherman (Asherman syndrome) ni makovu yanayoshikamanisha kuta za ndani za kizazi, mara nyingi baada ya kusafishwa kizazi, upasuaji au maambukizi. Huleta hedhi kidogo sana au kukosa hedhi, maumivu ya hedhi bila damu, ugumba na mimba kuharibika mara kwa mara. Hutibiwa kwa kukata makovu kwa kamera maalum ndani ya kizazi.

Ndani ya kizazi kuna utando laini (endometriamu) unaonenepa na kutoka kila mwezi. Utando huu ukiumizwa kwa kina, hupona kwa makovu. Makovu yanaweza kushikamanisha kuta za mbele na nyuma za kizazi, kama gundi – hali hii inaitwa sindromu ya Asherman (intrauterine adhesions).

Kizazi kinaweza kuziba kwa sehemu ndogo au karibu chote. Utando uliobaki huwa mwembamba na hautoi damu ya kutosha ya hedhi, na mimba huweza kushindwa kutunga au kukua.

Takwimu za ugonjwa

Ni hali isiyojulikana sana, lakini tafiti zinaonyesha huwapata wanawake wengi zaidi ya inavyodhaniwa – hasa waliosafishwa kizazi baada ya mimba kuharibika au kujifungua. Wanawake waliosafishwa kizazi mara kadhaa wako kwenye hatari kubwa zaidi. Katika maeneo yenye kifua kikuu na kichocho, maambukizi haya pia ni chanzo muhimu.

Visababishi na vihatarishi

Kusafishwa kizazi (D&C) – hasa baada ya mimba kuharibika, kutoa mimba, au damu nyingi baada ya kujifungua; hatari huongezeka kila mara kunapofanyika.
Kutoa mimba kusiko salama.
Upasuaji wa kizazi – kuondoa faibroidi, kujifungua kwa upasuaji.
Maambukizi ya kizazi – baada ya kujifungua, maambukizi ya via vya uzazi.
[Kifua kikuu](/magonjwa-na-saratani/kifua-kikuu-tb) cha via vya uzazi na [kichocho](/magonjwa-na-saratani/kichocho-schistosomiasis) cha kizazi.
Mionzi ya nyonga.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Utando wa kizazi una tabaka la chini (basal layer) linalozalisha utando mpya kila mwezi. Kukwangua kwa nguvu au maambukizi makali yanapoharibu tabaka hili, sehemu hiyo haiwezi kujizalisha upya – badala yake hujaza makovu. Makovu hushikamanisha kuta za kizazi na kupunguza nafasi ya ndani. Pia makovu yanaweza kuziba mlango wa kizazi, damu ya hedhi ikakwama ndani na kuleta maumivu.

Dalili na viashiria

Hedhi kidogo sana kuliko kawaida.
Kukosa hedhi kabisa baada ya kusafishwa kizazi au upasuaji.
Maumivu ya kila mwezi bila damu kutoka – damu imekwama ndani.
Kushindwa kupata mimba – soma Ugumba.
Mimba kuharibika mara kwa mara.
Matatizo ya kondo la nyuma wakati wa ujauzito.

Vipimo

Kamera ya ndani ya kizazi (hysteroscopy) – kipimo bora kabisa; huona makovu na mara nyingi huyakata wakati huo huo.
Picha ya X-ray yenye dawa ya rangi ndani ya kizazi (HSG) – huonyesha sehemu zilizoziba.
Ultrasound ya ukeni – utando mwembamba; ultrasound yenye maji au ya 3D huonyesha zaidi.
Vipimo vya homoni – kuondoa sababu nyingine za kukosa hedhi (ujauzito, tezi, homoni ya maziwa, kukoma hedhi mapema).
Vipimo vya kifua kikuu au kichocho pale vinaposhukiwa.

Matibabu

Kukata makovu kwa kamera ya ndani ya kizazi (hysteroscopic adhesiolysis) – ndiyo tiba kuu. Hufanywa na mtaalamu, mara nyingi bila kupasua tumbo.
Kuzuia makovu kurudi – kuweka kifaa au puto maalum ndani ya kizazi kwa muda, au jeli maalum.
Dawa za homoni ya estrojeni baada ya upasuaji – kusaidia utando kukua upya.
Kamera ya kurudia baada ya wiki chache kuhakikisha makovu hayajarudi.
Kutibu chanzo – dawa za kifua kikuu au kichocho.
Wanaotaka mimba hufuatiliwa kwa karibu; wengine huhitaji msaada wa kitaalamu wa uzazi.

Matatizo yanayoweza kutokea

Ugumba.
Mimba kuharibika mara kwa mara.
Kondo la nyuma kujishika kwa nguvu ndani ya ukuta wa kizazi (placenta accreta) na damu nyingi wakati wa kujifungua.
Mimba kutunga nje ya kizazi.
Damu ya hedhi kukwama ndani ya kizazi na kuleta maumivu.
Makovu kurudi baada ya matibabu, hasa makovu makali.

Kinga

Tumia njia za uzazi wa mpango kuepuka mimba zisizotarajiwa na hitaji la kutoa mimba.
Epuka kutoa mimba kusiko salama.
Kwa mimba iliyoharibika, njia za dawa (mf. misoprostol) au kufyonza kwa kifaa (MVA) zinaumiza utando kidogo kuliko kukwangua kwa chuma – fuata ushauri wa mtoa huduma.
Tibu mapema maambukizi baada ya kujifungua au kutoa mimba.
Kujifungua kwenye kituo cha afya.

Lini umwone daktari

Hedhi zimepungua sana au zimekoma baada ya kusafishwa kizazi, kutoa mimba au upasuaji.
Maumivu ya kila mwezi bila damu kutoka.
Umejaribu kupata mimba kwa mwaka mmoja (au miezi 6 ukiwa na zaidi ya miaka 35) bila mafanikio.
Mimba imeharibika mara mbili au zaidi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

1. Asherman inatokea kwa kila mwanamke aliyesafishwa kizazi?

Haitokei kwa kila mwanamke. Wengi husafishwa bila tatizo. Hatari huongezeka kwa kusafishwa mara kadhaa, kusafishwa baada ya kujifungua, au maambukizi.

2. Naweza kupata mimba baada ya matibabu?

Wanawake wengi hupata mimba baada ya makovu kukatwa, hasa yakiwa madogo au ya wastani. Makovu makali yana nafasi ndogo zaidi.

3. Je, ni lazima nifanyiwe upasuaji wa tumbo?

Kwa kawaida haihitajiki. Matibabu hufanywa kwa kamera nyembamba kupitia ukeni na shingo ya kizazi.

4. Kwa nini napata maumivu kila mwezi bila hedhi?

Makovu yanaweza kuziba njia ya kutoka damu. Damu hutoka ndani ya kizazi lakini hukwama, na kuleta maumivu.

5. Makovu yanaweza kurudi?

Yanaweza, hasa yaliyokuwa makali. Ndiyo maana madaktari huweka kifaa cha kuzuia na kurudia kamera baada ya wiki chache.

6. Mimba ikiharibika, nikubali kusafishwa?

Mara nyingi kuna njia salama zaidi – dawa au kufyonza kwa kifaa. Zungumza na mtoa huduma kuhusu chaguo linalofaa kwako.

7. Kifua kikuu kinawezaje kuathiri kizazi?

Kifua kikuu kinaweza kuenea hadi kwenye via vya uzazi na kuharibu utando wa kizazi na mirija, na kuacha makovu. Hutibiwa kwa dawa za TB.

8. Asherman inaweza kugeuka saratani?

Haigeuki saratani.

9. Kukosa hedhi ni dalili ya Asherman pekee?

Si pekee. Ujauzito, kunyonyesha, msongo, tezi ya shingo, homoni ya maziwa na kukoma hedhi mapema huleta pia. Vipimo vitatofautisha.

10. Mjamzito aliyewahi kutibiwa Asherman afanye nini?

Ahudhurie kliniki mapema na kumweleza mhudumu historia yake, ili kondo la nyuma lifuatiliwe na kujifungua kufanyike hospitali yenye huduma kamili.

Imeandikwa:

30 Oktoba 2026, 09:13:08

ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba kabla ya kuchukua hatua yoyote ya kitiba baada ya kusoma makala hii.

Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kubofya 'Pata Tiba, au ''mawasiliano yetu' chini ya tovuti hii

Rejea za mada hii:

AAGL Elevating Gynecologic Surgery. AAGL practice report: practice guidelines on intrauterine adhesions developed in collaboration with the ESGE. J Minim Invasive Gynecol. 2017;24(5):695-705.
World Health Organization. Abortion care guideline. Geneva: WHO; 2022.