Vipele vya Fordyce (Fordyce spots) ni vipele vidogo vya rangi ya njano au nyeupe, vya ukubwa wa milimita 1–3, vinavyoonekana kwenye mpini au kichwa cha uume, pumbu, mashavu ya uke au midomo. Ni tezi za kawaida za mafuta zilizo karibu na uso wa ngozi. Si ugonjwa wa zinaa, haviambukizi wala si saratani, na kwa kawaida havihitaji matibabu.

Vipele vya Fordyce ni tezi za mafuta (sebaceous glands) zilizo karibu sana na uso wa ngozi, ambazo hazina vinyweleo. Kwa kawaida tezi za mafuta hufunguka kwenye kinyweleo; hizi hufunguka moja kwa moja kwenye ngozi, hivyo huonekana kama vipele vidogo.

Hupatikana kwenye mpini na kichwa cha uume, pumbu, mashavu ya uke, ndani ya mashavu ya mdomo na kwenye midomo. Ni sehemu ya kawaida ya ngozi, si ugonjwa.

Hali zinazofanana lakini ni tofauti: tezi za Tyson, vipele lulu vya uume na sunzua.

Takwimu za ugonjwa

Vipele vya Fordyce ni vya kawaida sana – vinaonekana kwa zaidi ya nusu ya watu wazima kwa uchunguzi wa karibu, na huonekana zaidi baada ya kubalehe kwa sababu tezi za mafuta hukua chini ya homoni.

Watu wengi huvigundua ujanani na kuhofu kuwa ni ugonjwa wa zinaa, jambo linalosababisha wasiwasi na matumizi ya dawa zisizohitajika.

Visababishi na vihatarishi

• Ni sehemu ya kawaida ya ngozi – zipo tangu kuzaliwa, huonekana zaidi baada ya kubalehe.

• Homoni – huongezeka wakati wa kubalehe.

• Ngozi ya mafuta.

• Havisababishwi na uchafu, ngono, punyeto wala maambukizi.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Homoni za kubalehe huongeza ukubwa na utengenezaji wa mafuta wa tezi hizi, hivyo hutuna kidogo na kuonekana zaidi. Hazina kinyweleo cha kutolea mafuta, hivyo hubaki kama vipele vidogo chini ya ngozi.

Dalili na viashiria

• Vipele vidogo vingi, vya rangi ya njano, nyeupe au rangi ya ngozi, vya milimita 1–3.

• Viko bapa au vimeinuka kidogo, mara nyingi kwa makundi.

• Huonekana zaidi ngozi ikivutwa.

• Haviumi, haviwashi (mara chache sana huwasha kidogo).

• Havina usaha wala majimaji, ingawa vikibanwa huweza kutoa kitu kama mafuta mazito.

Vipimo

• Uchunguzi wa macho na mtaalamu – mara nyingi unatosha.

• Dermatoscope – kuthibitisha.

• Biopsy – mara chache sana, kama kuna shaka.

• Vipimo vya magonjwa ya zinaa – kama kuna vidonda, usaha au dalili nyingine, au kwa amani ya moyo.

Matibabu

• Hakuna matibabu yanayohitajika – ni sehemu ya kawaida ya ngozi.

• Kwa sababu za mwonekano tu: laser (CO2 au pulsed dye), kuchoma kwa umeme, au krimu za retinoid – kwa daktari wa ngozi; huweza kurudi na kuacha makovu.

• Usibane wala kukamua, na usitumie dawa za kuchoma au dawa za sunzua – huacha vidonda na makovu.

• Usitumie antibiotiki au dawa za fangasi – haziondoi.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Hakuna madhara ya kiafya.

• Wasiwasi na hofu ya kuwa na ugonjwa wa zinaa.

• Makovu na vidonda kwa kujaribu kuviondoa nyumbani.

Kinga

• Haviwezi wala havihitaji kuzuiwa.

• Usafi wa kawaida unatosha.

• Elimu ya kujua kuwa ni hali ya kawaida huzuia wasiwasi na matumizi ya dawa holela.

Lini umwone daktari

• Huna uhakika kama ni Fordyce au kitu kingine.

• Vipele vinabadilika ukubwa, vinatoa damu au vinakuwa vidonda.

• Kuna vidonda, malengelenge, vinyama kama koliflawa au usaha.

• Wasiwasi unaathiri maisha yako.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara