Matumizi ya vidonge vya majira

Vidonge vya majira ni vya aina mbili: vidonge vya mchanganyiko vyenye estrojeni na projestini, na vidonge vya homoni moja vyenye projestini pekee, ambavyo hufaa kwa mama anayenyonyesha au mwanamke asiyeweza kutumia estrojeni. Huzuia mimba kwa kuzuia ovari kutoa yai na kufanya ute wa shingo ya kizazi kuwa mzito ili mbegu zisipite. Vikitumika kwa usahihi kila siku, chini ya mwanamke 1 kati ya 100 hupata mimba kwa mwaka.

Kwa mujibu wa WHO, unaweza kuanza siku yoyote kama una uhakika huna mimba: ndani ya siku 5 tangu hedhi ianze hakuna kinga ya ziada inayohitajika; baada ya hapo tumia kondomu siku 7 kwa vidonge vya mchanganyiko, au siku 2 kwa vidonge vya projestini pekee. Meza kidonge kimoja kila siku kwa muda uleule. Maumivu makali ya kifua, mguu mmoja, kichwa au kuona vibaya ni dalili za hatari zinazohitaji kuonwa na daktari mara moja.

Aina za vidonge vya majira

Aina za pakiti za vidonge vya mchanganyiko

• Pakiti ya vidonge 28: vidonge 21 vyenye homoni na vidonge 7 visivyo na homoni, ambavyo mara nyingi vina madini chuma. Unameza kidonge kila siku bila kuacha, na unaanza pakiti mpya siku inayofuata baada ya kumaliza.

• Pakiti ya vidonge 21: vyote vina homoni. Baada ya kumaliza unakaa siku 7 bila vidonge, kisha unaanza pakiti mpya.

• Vidonge vya projestini pekee: kila kidonge kina homoni, na unameza kila siku bila mapumziko.

Jinsi ya kuanza kutumia vidonge vya majira

Kama ulishiriki tendo bila kinga hivi karibuni, pima mimba kwanza, au anza vidonge na upime mimba wiki 3 baadaye. Kujua wakati vidonge vinaanza kufanya kazi soma Vidonge vya uzazi wa mpango huzuia mimba baada ya kutumia muda gani.

Kusahau vidonge na kutapika

Ukisahau kidonge kimoja au viwili vya mchanganyiko, meza kimoja mara unapokumbuka na endelea kama kawaida. Ukisahau vitatu au zaidi, tumia kondomu siku 7. Ukitapika ndani ya saa 3 baada ya kumeza, meza kidonge kingine. Kwa hatua kamili soma Kusahau muda wa kumeza vidonge vya uzazi wa mpango.

Faida na maudhi ya kawaida

• Faida: hedhi ya mpangilio, nyepesi na isiyouma sana; kupungua kwa chunusi kwa baadhi; hatari ndogo ya saratani ya ovari, kizazi na utumbo mpana; uwezo wa kupata mimba hurudi haraka.

• Maudhi ya miezi ya mwanzo: matone ya damu katikati ya mzunguko, kichefuchefu, matiti kuuma, kichwa kuuma; mara nyingi hupungua baada ya miezi 3.

• Uzito: tafiti hazijaonyesha ongezeko kubwa la uzito kwa wengi.

Soma Madhara ya vidonge vya majira na Maudhi ya kuacha vidonge vya majira.

Wasiopaswa kutumia vidonge vya mchanganyiko

• Historia ya damu kuganda kwenye mishipa, kiharusi au ugonjwa wa moyo.

• Kipanda uso chenye dalili za kuona mwanga au mistari kabla ya maumivu.

• Shinikizo la juu la damu lisilodhibitiwa.

• Wavutaji sigara wenye miaka 35 au zaidi.

• Saratani ya matiti, au ugonjwa mkali wa ini.

• Mama anayenyonyesha mtoto chini ya wiki 6, au aliyejifungua karibuni bila kunyonyesha (wiki 3 za kwanza).

Wanawake hawa mara nyingi wanaweza kutumia vidonge vya projestini pekee au njia nyingine. Soma Je, ni nani hapaswi kutumia vidonge vya majira na Vidonge vya majira wakati wa kunyonyesha.

Dalili za hatari: acha na mwone daktari mara moja

• Maumivu makali ya kifua au kupumua kwa shida ghafla.

• Maumivu makali na uvimbe wa mguu mmoja, hasa kigimbi.

• Maumivu makali ya kichwa yasiyo ya kawaida, hasa pamoja na kuona vibaya.

• Kuona vibaya ghafla au kupoteza uwezo wa kuona.

• Ganzi, udhaifu au kupooza upande mmoja wa mwili, au kushindwa kuongea vizuri.

• Ngozi au macho kuwa njano.

Maswali mengine yanayoulizwa na wasomaji

Je, vidonge vya majira vinaweza kuchelewesha hedhi yangu?

Vidonge vya majira vinaweza kufanya hedhi ichelewe, kupungua kiasi cha damu, au kutokea bila mpangilio, hasa katika miezi ya mwanzo ya matumizi. Hii hutokana na mabadiliko ya homoni mwilini. Kwa wanawake wengi, mzunguko hurudia kawaida baada ya miezi 2–3.

Nikiacha kutumia vidonge vya majira, nitapata mimba haraka?

Kwa wanawake wengi, uwezo wa kupata mimba hurudi haraka mara tu baada ya kuacha kutumia vidonge. Hata hivyo, kwa wengine, inaweza kuchukua hadi miezi mitatu au zaidi kwa mzunguko wa hedhi kurudi kwenye hali ya kawaida. Hakuna ushahidi kuwa vidonge vinaathiri uwezo wa kupata mtoto kwa muda mrefu.

Je, vidonge vya majira vinaongeza uzito?

Baadhi ya wanawake huripoti ongezeko la uzito, lakini si wote. Uzito unaweza kuongezeka kwa sababu ya kushikilia maji mwilini (fluid retention), ongezeko la hamu ya kula, au mabadiliko ya homoni. Hata hivyo, tafiti nyingi zinaonyesha kuwa mabadiliko hayo ni madogo sana au hayapo kabisa kwa watu wengi.

Je, ninaweza kunywa vidonge vya majira usiku?

Unaweza kuvinywa wakati wowote wa siku—asubuhi au usiku—kwa muda mrefu kadri unavyoweza kuvinywa kwa saa ile ile kila siku. Uthabiti wa saa ya matumizi husaidia kuongeza ufanisi wa vidonge na kupunguza uwezekano wa kusahau.

Je, vidonge vya majira vinaweza kuathiri ngozi yangu?

Kwa baadhi ya wanawake, vidonge husaidia kupunguza chunusi kwa kurekebisha kiwango cha homoni zinazosababisha mafuta ya ngozi. Kwa wengine, matumizi ya muda mrefu huweza kusababisha madoa meusi kwenye ngozi ya uso (melasma), hasa bila kutumia krimu ya jua (sunscreen).

Je, ninaweza kutumia vidonge vya majira kama tiba ya chunusi?

Aina maalum za vidonge mchanganyiko, kama vile zile zenye ethinylestradiol na cyproterone acetate (mfano: Diane-35), hutumika kliniki kwa wanawake wenye chunusi kali au nywele nyingi usoni. Lakini matumizi haya hufanywa kwa uangalizi wa daktari ili kuepuka madhara ya muda mrefu.

Je, vidonge vya majira vinaweza kusababisha saratani?

Vidonge hivi vinaweza kupunguza hatari ya saratani ya ovari, mji wa mimba (kizazi), na utumbo mkubwa. Hata hivyo, utafiti unaonyesha kwamba kuna ongezeko dogo la hatari ya saratani ya matiti kwa wanawake wanaotumia kwa muda mrefu sana (zaidi ya miaka 5). Hatari hii hupungua baada ya kuacha kutumia vidonge.

Je, ni salama kunywa vidonge vya majira kwa miaka mingi bila kupumzika?

Ni salama kwa wanawake wengi kutumia vidonge kwa miaka mingi mfululizo bila mapumziko, mradi hakuna dalili za hatari au matatizo ya kiafya kama shinikizo la damu au historia ya kuvimba kwa mishipa ya damu. Hakuna ushahidi kuwa mwili “huchoka” au “kuzoea” dawa hizi.

Je, vidonge vya majira vinaweza kuvuruga hisia au hali ya akili?

Kwa baadhi ya wanawake, mabadiliko ya homoni yanaweza kuathiri hisia na mhemko. Baadhi huhisi huzuni, kuwashwa au wasiwasi, hasa miezi ya mwanzo. Lakini wengine huripoti utulivu zaidi wa kihisia. Ikiwa mabadiliko ni makubwa, inashauriwa kubadilishiwa aina ya vidonge au kutumia njia nyingine.

Je, vidonge vya majira vinaweza kutumika pamoja na dawa nyingine?

Vidonge vya majira vinaweza kutumika pamoja na dawa nyingi, lakini baadhi ya dawa huingiliana na ufanisi wake. Mfano ni dawa za kifafa (kama carbamazepine), dawa za kifua kikuu (kama rifampicin), au rifabutin; antibiotiki nyingi za kawaida haziathiri. Pia virutubisho kama St. John’s Wort vinaweza kupunguza nguvu ya vidonge. Ni muhimu kumjulisha daktari au mfamasia kama unatumia dawa nyingine yoyote.

Nikitapika au kuharisha, nifanyeje?

Ukitapika ndani ya saa 3 baada ya kumeza kidonge, meza kingine haraka uwezavyo. Kama kutapika au kuharisha sana kunaendelea kwa siku 2 au zaidi, chukulia kama umesahau vidonge kwa siku hizo: endelea kumeza vidonge kama unavyoweza, na tumia kondomu hadi umeze vidonge vyenye homoni kwa siku 7 mfululizo baada ya kupona.

Je, ukimeza kidonge cha majira vya siku 28 siku ya kwanza na ukafanya mapenzi je, kuna uwezekano wa kupata mimba?

Kuna uwezekano mdogo wa kupata mimba ukifanya mapenzi bila kinga siku ya kwanza tu baada ya kumeza kidonge cha kwanza cha vidonge vya majira vya siku 28 — hasa kama umeanza nje ya siku ya kwanza ya hedhi.

Maelezo kwa undani

• Ukianza vidonge siku ya kwanza ya hedhi yako, kinga dhidi ya ujauzito huanza mara moja, na huwezi kupata mimba hata kama utafanya tendo la ndoa siku hiyo hiyo.

• Ukianza vidonge siku nyingine yoyote (si ya kwanza ya hedhi), mwili wako bado haujajenga kinga ya kutosha, hivyo unapaswa kutumia njia ya ziada kama kondomu kwa siku 7 za kwanza. Bila kinga ya ziada, kuna uwezekano wa mimba kutokea.

Muhtasari

• Umeanza siku ya kwanza ya hedhi? – Huna hatari ya mimba.

• Umeanza siku nyingine yoyote? – Ndiyo, unaweza kupata mimba bila kinga ya ziada.

Ushauri

Ikiwa umeanza kutumia kidonge bila kuwa na uhakika kama ulikuwa kwenye hedhi au la, au umefanya tendo la ndoa bila kinga siku hiyo hiyo, unaweza kutumia dawa ya kuzuia mimba ya dharura ndani ya saa 72.

Habari, nilitoa mimba mwezi uliopita na sijawahi kutumia njia yoyote ya uzazi wa mpango. Nimeshiriki tendo la ndoa bila kinga mara mbili, ikiwemo jana. Naomba kujua: nikianza sasa kutumia vidonge vya uzazi wa mpango, je itakuwa salama au inawezekana tayari nimeshapata mimba?

Inawezekana kupata ujauzito tena mapema baada ya kutoa mimba, kwa sababu yai linaweza kuanza kupevuka ndani ya wiki mbili tu. Kwa kuwa umeshiriki tendo la ndoa bila kinga mara mbili, kuna uwezekano wa mimba kuingia.

• Kuhusu kuanza vidonge: Unaweza kuanza kutumia vidonge vya uzazi wa mpango mara moja, lakini ni muhimu kuhakikisha kwanza kwamba hujapata mimba mpya.

• Unatakiwa kufanya nini: Fanya kipimo cha ujauzito wiki 3 baada ya tendo la mwisho bila kinga ili kupata uhakika. Unaweza kuanza vidonge sasa, lakini kumbuka ukinywa wakati tayari una ujauzito havitatoa mimba wala kuizuia kuendelea, na tafiti hazijaonyesha kuwa vinamdhuru mtoto. Kama bado hujapata mimba, vidonge vitakulinda kuanzia siku ya kwanza ikiwa utaanza ndani ya siku 5 za mwanzo wa hedhi. Ukianza siku nyingine, tumia kinga ya ziada (kondomu) kwa siku 7 za mwanzo.

Ushauri

Kwa usalama zaidi, fanya kipimo cha ujauzito mapema iwezekanavyo na mshirikishe daktari au mtoa huduma ya afya akushauri njia bora ya kuanza uzazi wa mpango baada ya kutoa mimba.

Je, kama nimefanya mapenz alafu nikameza vidonge vya majila naweza kupata mimba?

Unaweza kupata mimba. Vidonge vya majira hulinda mimba kama unavitumia kila siku kwa mpangilio sahihi kabla ya kufanya tendo, si baada ya tendo.

Kwa hiyo kama ulimeza baada ya tendo, havitakusaidia. Ungehitaji kutumia vidonge vya dharura (kama Postinor au Norlevo) ndani ya saa 72 baada ya tendo ili kujikinga na mimba.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara