Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Tezi dume (prostate) iko chini ya kibofu na mrija wa mkojo hupita katikati yake; hutengeneza sehemu kubwa ya majimaji ya shahawa. Matatizo yake makuu ni kukua kwa tezi dume (BPH – kwa wanaume wengi baada ya miaka 50), maambukizi (prostatitis) na saratani. Hakuna chakula kinachotibu saratani au BPH, lakini lishe bora husaidia afya ya jumla na huenda ikapunguza hatari kidogo. Ushahidi: nyanya zilizopikwa (lycopene), soya na maharage, chai ya kijani, samaki wenye mafuta, mboga za majani na matunda – tafiti ndogo zimeonyesha faida; tafiti kubwa zinahitajika. Unene huhusishwa na saratani kali zaidi ya tezi dume (WCRF 2018); nyama iliyosindikwa, mafuta mengi ya wanyama na kalsiamu nyingi sana kutoka maziwa – ushahidi ni mchanganyiko. Kwa BPH: punguza vinywaji jioni, kahawa na pombe (huongeza kukojoa usiku), dhibiti uzito na sukari. Saratani ya tezi dume mara nyingi haina dalili mwanzoni – wanaume wa miaka 50+ (45+ kwa wenye historia ya familia) wajadili kipimo cha PSA na daktari. Virutubisho vya "kusafisha tezi dume" havina ushahidi.

Selimundu ni ugonjwa wa kurithi ambapo chembe nyekundu za damu hubadilika umbo, huvunjika haraka na kuziba mishipa midogo, na kuleta upungufu wa damu, maumivu ya mara kwa mara na maambukizi. Mgonjwa wa selimundu huhitaji nishati na protini zaidi kwa sababu mwili hutengeneza damu mpya kila mara. Kwa mujibu wa mwongozo wa taifa wa selimundu na STG: kunywa maji mengi kila siku (kukosa maji huchochea mashambulizi ya maumivu), folic acid kila siku maisha yote, mlo kamili wenye makundi yote – wanga (ugali, wali, viazi), protini (maharage, dengu, samaki, dagaa, mayai, nyama, maziwa), mboga za majani na matunda – na milo midogo mara nyingi mtu akiwa mgonjwa. Madini chuma yasitolewe kama virutubisho isipokuwa upungufu wa chuma umethibitishwa kwa kipimo, kwa sababu wagonjwa wengi wana chuma cha kutosha na wanaoongezewa damu mara kwa mara hupata chuma kingi; vyakula vya kawaida vyenye chuma ni salama. Zinki, vitamini D, omega-3 (samaki) na selenium – tafiti ndogo zimeonyesha faida; tafiti kubwa zinahitajika. Epuka pombe, sigara na kukosa maji; pia endelea na dawa za kinga, kuzuia malaria (chandarua), chanjo na hydroxyurea kama umeandikiwa.

Mtu mwenye ualbino ana upungufu wa rangi (melanini) kwenye ngozi, nywele na macho. Changamoto kuu mbili ni ngozi kuungua na jua – jambo linaloleta saratani ya ngozi mapema, mara nyingi kuanzia miaka 20 hadi 30 – na uoni hafifu. Kwa kujikinga na jua kila siku, kuchunguzwa ngozi angalau kila miezi 6 hadi 12, kutumia miwani na vifaa vya kusaidia kuona, mtu mwenye ualbino anaweza kusoma, kufanya kazi na kuishi maisha marefu yenye afya.

VVU haviambukizwi kwa kushikana mikono, kukumbatiana, kubusiana kwa kawaida, kula pamoja, kuchangia vikombe na vyombo, kutumia choo au bafu moja, kulala kitanda kimoja, kuogelea pamoja, kukohoa, kupiga chafya, mate, jasho, machozi, wala kuumwa na mbu au wadudu. Hii ni kwa sababu virusi haviishi muda mrefu nje ya mwili na havipenyi ngozi isiyo na jeraha. Maambukizi hutokea tu pale damu, shahawa, majimaji ya uke au njia ya haja kubwa, au maziwa ya mama yenye VVU yanapoingia mwilini. Kujua hili hupunguza hofu na unyanyapaa.

VVU huenea pale damu, shahawa, majimaji ya uke, ya njia ya haja kubwa au maziwa ya mama yenye virusi yanapoingia mwilini mwa mtu mwingine. Njia kuu ni ngono ya uke au ya njia ya haja kubwa bila kondomu, kuchangia sindano au vifaa vyenye damu, damu isiyopimwa, na kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto wakati wa ujauzito, kujifungua au kunyonyesha. Ngono ya mdomo ina hatari ndogo sana. Mtu mwenye VVU anayetumia ARV na virusi visivyogundulika hawezi kuambukiza kwa ngono (K=K). VVU haviambukizwi kwa mate, jasho, machozi, kushikana mikono, kuchangia vyombo wala mbu.

Bidhaa za hedhi za ndani ya uke ni tamponi (hunyonya damu), kikombe cha hedhi (hukusanya damu, cha silicone, hutumika tena kwa miaka) na diski za hedhi (hukaa juu zaidi ukeni). Faida: hazionekani, zinafaa kwa michezo na kuogelea, na kikombe ni nafuu kwa muda mrefu na hupunguza taka. Matumizi salama: tamponi – chagua kiwango kidogo zaidi kinachotosha, badilisha kila saa 4–8, usikae nayo zaidi ya saa 8, na usitumie wakati huna hedhi; kikombe/diski – hadi saa 12 kutegemea wingi wa damu, mwaga, suuza kwa maji safi, na chemsha/safisha mwisho wa hedhi; osha mikono kabla na baada. Hatari kuu ingawa nadra ni Toxic Shock Syndrome (TSS) – homa ya ghafla, upele kama kuungua na jua, kutapika, kuharisha, kizunguzungu, presha kushuka – ondoa bidhaa na nenda hospitali mara moja. Kwa mwenye kitanzi, kikombe huweza kuvuta kitanzi kikaondoka – vunja kunyonya kabla ya kuvuta na angalia nyuzi. Bidhaa hizi haziondoi ubikira kitabibu na hazileti ugumba. Si za kutumia baada ya kujifungua (wiki 6) au kutoa mimba, wala kwa damu isiyo ya hedhi. Pedi za kawaida na za kufua bado ni chaguo salama.