Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Pedi ni taulo zinazowekwa kwenye chupi kunyonya damu ya hedhi nje ya uke. Kuna pedi za kutumia mara moja, pedi za kufua na kutumia tena, na pedi nyembamba za kila siku. Chagua kulingana na kiasi cha damu na shughuli zako. Badilisha kila saa 4 hadi 6, au mapema ikijaa, ili kuzuia unyevunyevu, harufu na michubuko. Pedi zenye manukato au plastiki nyingi huweza kuwasha ngozi. Pedi zinazofuliwa ni salama zikioshwa kwa sabuni na kukaushwa juani. Pedi haisababishi fangasi wala maambukizi peke yake, lakini ikikaa muda mrefu ikiwa imelowa huongeza muwasho na vipele.

Kulia ni njia ya mtoto kueleza mahitaji: njaa, kulowa, uchovu, baridi au joto, maumivu, au kutaka kubebwa. Watoto wachanga hulia zaidi wiki 6–8 baada ya kuzaliwa, mara nyingi jioni, kisha hupungua kufikia miezi 3–4. Kumbeba na kumjibu haraka hakumzoeshi vibaya – humjengea usalama. Mbinu: mtafutie sababu, mnyonyeshe, mbadilishe nepi, mbebe kifuani (ngozi kwa ngozi), mtikise taratibu ukitembea, sauti ya "shhh" au kuimba, mwanga hafifu. Kamwe usimtikise kwa nguvu – huharibu ubongo (shaken baby). Ukichoka au kukasirika, mlaze salama kitandani na upumzike dakika chache.

Huwezi kujua mara moja baada ya tendo kwa kuangalia dalili. Utungisho hutokea ndani ya saa 24 baada ya yai kutoka, kujipandikiza siku 6–10 baadaye, na homoni ya hCG huanza baada ya hapo. Kipimo cha mkojo kinaaminika kuanzia siku ya hedhi iliyokosekana, au siku 21 baada ya tendo lisilo na kinga kwa mwenye mzunguko usio na mpangilio. Kipimo cha damu huonyesha siku chache mapema. Dalili kama kichefuchefu, matiti kuuma au maumivu ya tumbo siku chache baada ya tendo hufanana na za kabla ya hedhi – hazithibitishi mimba. Ukitaka kuzuia mimba baada ya tendo bila kinga, P2 ndani ya saa 72 au kitanzi cha shaba ndani ya siku 5.

Programu za "kutakasa mwili" – kufunga kwa siku nyingi, juisi pekee, chai za kuharisha, mitishamba na dawa za kuharisha – hazijathibitishwa kuondoa "sumu" wala kuwa njia bora ya kupunguza mafuta. Mwili husafisha takamwili wenyewe kupitia ini, figo, mapafu, utumbo na ngozi. Uzito unaopungua haraka katika utakaso mara nyingi ni maji na yaliyomo tumboni, na hurudi ukirudi kula kawaida. Baadhi ya bidhaa huleta madhara: upungufu wa maji na chumvi, kuharisha, kuharibu ini au figo, mwingiliano na dawa, na baadhi zimekutwa na dawa zisizoandikwa. Njia salama ni lishe yenye uwiano, kupunguza nishati kwa kiasi, mazoezi, usingizi na kubadilisha tabia kwa muda mrefu.

Uimara wa mwili hauamuliwi na ukubwa wa misuli peke yake. Una sehemu kuu tano: uwezo wa moyo na mapafu (kutembea haraka, kupanda ngazi bila kuishiwa pumzi), nguvu na ustahimilivu wa misuli, unyumbufu, usawaziko, na muundo wa mwili (uzito na mzunguko wa kiuno unaofaa – kiuno chini ya sm 94 kwa wanaume na sm 80 kwa wanawake). Kupima nyumbani: pima mapigo ya moyo ukiwa umepumzika asubuhi (60–80 kwa dakika ni kawaida kwa wengi, chini kwa wanariadha), kutembea km 1.6 na kupima muda, idadi ya push-ups au kukaa-kusimama kwenye kiti kwa sekunde 30, kugusa vidole vya miguu, na kusimama kwa mguu mmoja. WHO (2020) inashauri watu wazima: dakika 150–300 kwa wiki za mazoezi ya wastani (kutembea haraka, baiskeli) au 75–150 ya nguvu (kukimbia), pamoja na mazoezi ya kuimarisha misuli siku 2 au zaidi, na kupunguza kukaa muda mrefu; wazee waongeze mazoezi ya usawaziko. Kudumisha: ongeza taratibu, changanya aina, pumzika, lala vizuri, kula protini na mboga, na weka malengo yanayopimika. Kila hatua ina faida – hata dakika 10 ni bora kuliko kutofanya kabisa.

Presha huandikwa kwa namba mbili, mfano 120/80 mmHg – ya juu (sistoli) wakati moyo unasukuma, ya chini (dayastoli) moyo ukipumzika. Kwa vipimo vya kliniki, 140/90 au zaidi katika siku tofauti ni presha ya juu (WHO); nyumbani, wastani wa 135/85 au zaidi. 180/120 au zaidi pamoja na dalili kama maumivu ya kifua, kubanwa pumzi, udhaifu wa upande mmoja au kuona ukungu ni dharura. Presha ya juu mara nyingi haina dalili, hivyo kila mtu mzima apime angalau kila mwaka. Kupima sahihi kunahitaji kupumzika dakika 5, kukaa vizuri, mkanda wa ukubwa sahihi, na kurudia vipimo.