Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Watoto wanahitaji maji kila siku, lakini kiasi hutegemea umri, joto, michezo na ugonjwa. Kwa mujibu wa EFSA, jumla ya maji kwa siku (ikiwemo maji kwenye chakula) ni karibu lita 1.1 hadi 1.2 kwa watoto wa miaka 1 hadi 3, lita 1.6 kwa miaka 4 hadi 8, na lita 1.9 hadi 2.1 kwa miaka 9 hadi 13; vijana hufanana na watu wazima. Karibu asilimia 70 hadi 80 hutoka kwenye vinywaji. Mtoto chini ya miezi 6 anayenyonya hahitaji maji kabisa. Maji safi ndiyo kinywaji bora – si soda wala juisi za viwandani.

Watoto wengi wachanga – wa kike na wa kiume – huzaliwa au hupata matiti kuvimba siku chache baada ya kuzaliwa; wakati mwingine hutoa maji meupe kidogo ("maziwa ya kichanga"). Hii husababishwa na homoni za mama (estrojeni) zilizovuka kondo wakati wa ujauzito, ni ya kawaida, na haitokani na kitu ambacho mama alikula au kunywa. Uvimbe huu huisha wenyewe ndani ya wiki chache hadi miezi michache (kwa wengine hadi miezi 6). Usikamue wala kukanda matiti ya mtoto – desturi ya kukamua huleta maambukizi (mastitis ya kichanga) na jipu. Dalili za maambukizi: titi moja kuwa jekundu, la moto, kuuma, kuvimba zaidi, au mtoto kuwa na homa na kutonyonya vizuri – hapo apelekwe hospitali siku hiyo hiyo kwa sababu huhitaji antibiotiki. Matiti kukua kwa mtoto mkubwa (zaidi ya miezi 6 hadi kabla ya kubalehe) au pamoja na dalili nyingine za kubalehe mapema yanahitaji uchunguzi.

Saratani nyingi za titi hukua kwa msaada wa homoni ya estrojeni, na kukaa muda mrefu chini ya estrojeni huongeza hatari kidogo. Mambo yanayoongeza muda huo: kuvunja ungo mapema (kabla ya miaka 12), kukoma hedhi kuchelewa (baada ya 55), kutozaa au kuzaa mara ya kwanza baada ya miaka 30, kutonyonyesha, unene baada ya kukoma hedhi (mafuta hutengeneza estrojeni), pombe, na tiba ya homoni baada ya komahedhi. Vidonge vya majira huongeza hatari kidogo sana wakati wa matumizi (kwa makadirio, kesi 1 ya ziada kwa wanawake karibu 7,700 kwa mwaka – Mørch 2017), na hatari hurudi kawaida miaka kadhaa baada ya kuacha; pia hupunguza saratani ya ovari na kizazi – hivyo si sababu ya kuviacha kwa wengi. Kunyonyesha, mazoezi, uzito mzuri na kuepuka pombe hupunguza hatari. Kuna visababishi vingine visivyo vya homoni: umri, historia ya familia na jeni (BRCA). Ishara za kuchunguza: uvimbe kwenye titi au kwapani, ngozi kubonyea au kama ganda la chungwa, chuchu kuingia ndani au kutoa damu.

SD Bioline HIV-1/2 ni kipimo cha haraka kinachotambua kingamwili za VVU-1 na VVU-2. Majibu husomwa kati ya dakika 10 na 20 baada ya kuweka maji ya kipimo (buffer); mstari unaojitokeza baada ya dakika 20 – kwa mfano baada ya saa 3 – si jibu na haupaswi kuaminiwa. Majibu chanya huthibitishwa kwa kipimo cha pili (Unigold) kwa mujibu wa utaratibu wa Tanzania.

Usingizi ni wakati mwili hurekebisha seli, kupanga kumbukumbu, kudhibiti homoni na kuimarisha kinga. Usingizi hupita mizunguko ya dakika 90 ya hatua za NREM (nyepesi na nzito) na REM (ndoto). Kiasi kinachoshauriwa: watu wazima saa 7–9, wazee 7–8, vijana wa miaka 13–18 saa 8–10, watoto wa miaka 6–12 saa 9–12, na watoto wadogo zaidi. Kukosa usingizi mara kwa mara huhusishwa na presha, kisukari, uzito mkubwa, sonona, ajali na kinga kudhoofika. Matatizo ya kawaida ni kukosa usingizi (insomnia), kukoroma na kusimama kupumua usingizini (sleep apnea), na miguu kutotulia.

Manjano (ngozi na macho kuwa ya njano) ni kawaida kidogo kwa watoto wachanga siku ya 2 hadi 5, lakini manjano makali huweza kuharibu ubongo. Ni dharura kama yanaonekana saa 24 za kwanza, yanafika viganja na nyayo, mtoto analegea au hanyonyi, au mtoto ni njiti. Kumwanika mtoto juani HAKUPENDEKEZWI kama tiba – mtoto apelekwe hospitali kupimwa na kupata tiba ya mwanga (phototherapy) ikihitajika.