Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kuota meno kunaweza kumpa mtoto joto kidogo, kwa kawaida chini ya nyuzi 38 za selsiasi, pamoja na kuchokozeka, kutoa mate mengi, kusugua fizi na kutaka kung'ata vitu. Tafiti kubwa zimeonyesha kwamba kuota meno hakuleti homa kali, kuharisha sana, kutapika wala degedege.

Ndizi mbivu zina potassium, magnesium, vitamin B6, manganese na nyuzilishe, na chai ya ndizi (kuchemsha ndizi, na au bila maganda) ni kinywaji cha asili kisicho na kafeini. Hata hivyo, madai kwamba chai hii hutibu kukosa usingizi, hushusha presha au "huondoa sumu" bado hayana tafiti za kutosha – sehemu kubwa ya virutubisho hubaki kwenye ndizi yenyewe, si kwenye maji. Kula ndizi nzima ni njia bora ya kupata virutubisho. Chai hii inaweza kuwa kinywaji kitulivu cha jioni badala ya chai au kahawa. Maganda yaoshwe vizuri kwa sababu ya dawa za shambani.

Baada ya kuanza PEP utameza ARV kila siku kwa siku 28. Kabla ya kuanza hupimwa VVU, na kama inawezekana figo, ini, damu, homa ya ini B na mimba. Kisha hupimwa VVU tena wiki 6 na wiki 12 (miezi 3) baada ya hatari. Ukipata dalili za maambukizi mapya ya VVU kama homa, vipele na kuvimba mitoki, pima mara moja bila kusubiri tarehe.

Mtoto chini ya miaka 8 anayepata floraidi nyingi – hasa kutoka maji ya kunywa yenye floraidi nyingi – anaweza kupata madoa meupe, kahawia au michirizi kwenye meno ya kudumu (dental fluorosis), kwa sababu meno hayo yanaundwa wakati huo. Tanzania, maeneo ya Arusha, Kilimanjaro, Manyara, Singida na Shinyanga yana maji yenye floraidi nyingi. Kiwango salama cha WHO ni hadi miligramu 1.5 kwa lita. Dawa ya meno yenye floraidi, kwa kiasi sahihi, ni salama na huzuia kuoza kwa meno.

PEP ni mchanganyiko wa dawa 3 za ARV unaomezwa kwa siku 28, ukianzwa haraka iwezekanavyo – ndani ya saa 72 (bora ndani ya saa 2 hadi 24) baada ya hatari ya VVU. Tanzania na WHO (2024) hutumia TLD – tenofovir, lamivudine na dolutegravir kwenye kidonge kimoja kwa siku – kwa watu wazima na vijana. Watoto hupewa mchanganyiko kulingana na uzito (mara nyingi abacavir na lamivudine pamoja na dolutegravir ya watoto). Mchanganyiko mwingine (kama raltegravir au darunavir) hutumika nchi nyingine au pale TLD haiwezekani.

Dawa zilizoisha muda wake au zisizotumika hazipaswi kumwagwa chooni, kwenye sinki au kufukiwa ardhini – kemikali zake huchafua maji na udongo, huchangia usugu wa vimelea, na watoto au wanyama wanaweza kuzipata. Njia salama ni kuzirudisha kwa duka la dawa, kituo cha afya au hospitali ili ziteketezwe kwa utaratibu maalumu. Usichome dawa hadharani – moshi wake ni sumu.