Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Kafeini huchochea mfumo wa fahamu na huweza kufanya moyo kwenda haraka kidogo, kudunda kwa nguvu au kuhisi mapigo yakiruka, pamoja na kutetemeka, wasiwasi au kukosa usingizi – hasa kwa wanaoathirika zaidi na kafeini, wasiozoea, wanaokunywa nyingi au wakiwa na tumbo tupu, na wanaokunywa vinywaji vya kuongeza nguvu (energy drinks). FDA inasema hadi miligramu 400 kwa siku (karibu vikombe 3–4 vya kahawa ya kawaida) kwa kawaida ni salama kwa watu wazima wenye afya; mjamzito asizidi miligramu 200. Kwa watu wengi wenye afya, kahawa ya kiasi haiongezi hatari ya matatizo ya mpigo wa moyo. Hata hivyo, dalili zinazodumu, zinazotokea hata bila kahawa, au zinazoambatana na maumivu ya kifua, kupumua kwa shida, kizunguzungu au kuzimia zinahitaji uchunguzi – huweza kuwa tatizo la mpigo wa moyo (SVT, atrial fibrillation), tezi ya shingo kufanya kazi kupita kiasi, upungufu wa damu, au dawa nyingine (k.m. dawa za mafua zenye pseudoephedrine). Uchunguzi: ECG, Holter, vipimo vya damu (Hb, TSH, madini).

Ndiyo, kinywaji kinaweza kubadilisha kiasi cha dawa kinachofika damuni. Maji ya kawaida ndiyo salama kwa dawa nyingi. Maziwa, mtindi na vinywaji vyenye kalsiamu hupunguza ufyonzwaji wa ciprofloxacin, doxycycline/tetracycline, na madini chuma – kalsiamu hushikamana na dawa. Levothyroxine na alendronate humezwa kwa maji tu, tumbo tupu. Juisi ya balungi (grapefruit) huongeza sana kiasi cha baadhi ya dawa kama simvastatin, felodipine na nyingine za moyo, na huweza kuleta madhara; juisi za machungwa, tufaha na balungi hupunguza fexofenadine. Chai na kahawa hupunguza ufyonzwaji wa madini chuma, wakati vitamini C (juisi ya machungwa) huongeza. Maziwa yanafaa kwa dawa zinazokwangua tumbo kama baadhi ya NSAIDs, pale ilipoelekezwa. Pombe haipaswi kutumika na dawa nyingi (metronidazole, dawa za usingizi, paracetamol kwa wingi). Ukishameza kwa kinywaji kisicho sahihi mara moja, usirudie dozi – endelea kwa usahihi dozi inayofuata.

Nguvu za kiume ni neno linalotumika kwa uwezo wa mwanaume kusimamisha uume na kuudumisha kwa tendo la ndoa, ingawa afya ya uzazi ya mwanaume inahusisha pia hamu ya tendo, kumwaga na ubora wa mbegu. Uume kusimama hutegemea zaidi mishipa ya damu yenye afya, ndiyo maana mlo unaolinda moyo – mboga, matunda, nafaka zisizokobolewa, maharage, karanga, samaki na mafuta ya mimea – unahusishwa na tatizo hili kupungua. Utafiti wa wanaume wenye uzito mkubwa ulionyesha kubadilisha mlo, kupunguza uzito na kufanya mazoezi kuliboresha uwezo wa kusimamisha uume kwa theluthi moja yao.

Maumivu ya figo huhisiwa ubavuni mwa mgongo, chini ya mbavu, upande mmoja au pande zote, na huweza kuenea tumboni au kinena. Jiwe la figo huleta maumivu makali yanayokuja kwa mawimbi, kuhangaika, kichefuchefu na damu kwenye mkojo. Maambukizi ya figo (pyelonephritis) huleta maumivu ya ubavu pamoja na homa, kutetemeka na kukojoa kwa maumivu. Maumivu ya misuli ya mgongo kwa kawaida huwa chini zaidi, huzidi ukijigeuza na kupungua ukipumzika. Muhimu: ugonjwa sugu wa figo mara nyingi hauna maumivu – hugunduliwa kwa vipimo vya damu na mkojo kwa wenye presha na kisukari.

Baadhi ya vidonge vinaweza kusagwa na kuchanganywa na kiasi kidogo cha chakula laini (kijiko kimoja cha uji, ndizi au mtindi) ili kurahisisha kumeza – lakini si vyote. Usisage vidonge vya kutolewa taratibu (vyenye herufi SR, XR, ER, CR, MR, LA kwenye jina) – vikisagwa dawa yote huingia mwilini kwa mara moja na kuleta madhara; vidonge vyenye ganda la kulinda tumbo (enteric-coated) – dawa huharibiwa na tindikali au huchubua tumbo; vidonge vya kuyeyusha chini ya ulimi; na dawa za homoni au za saratani (vumbi lake ni hatari kwa anayesaga, hasa mjamzito). Baadhi ya kapsuli zinaweza kufunguliwa, nyingine haziwezi. Changanya na kiasi kidogo tu cha chakula kinacholiwa chote mara moja, si sufuria nzima ya uji wala chupa ya maziwa, na usichanganye na vyakula vinavyoathiri dawa (mf. maziwa kwa baadhi ya antibiotiki). Uliza mfamasia kwanza; mara nyingi kuna dawa ya maji au kidonge kinachoyeyuka.

Ute wa kawaida ukeni ni mweupe au wa uwazi, hauna harufu kali, na hubadilika kwa mzunguko (huongezeka na kuwa kama ute wa yai wakati wa uovuleshaji, kabla ya hedhi, wakati wa ujauzito). Uchafu unaorudi mara kwa mara baada ya dawa mara nyingi hutokana na: bacterial vaginosis inayojirudia (harufu ya samaki), fangasi wa kujirudia, trichomonas au zinaa zisizotibiwa kwa mwenza, kutumia dawa bila kujua chanzo au bila kumaliza, kuosha ndani ya uke (douching) na sabuni zenye manukato zinazoharibu bakteria wazuri, kisukari, kitanzi au kitu kilichosahaulika ukeni (tampon), na uvimbe wa shingo ya kizazi. Hatua sahihi: kupima kwanza (sampuli ya uchafu, pH, hadubini, culture, zinaa, sukari), kutibu chanzo kilichothibitishwa na kumaliza dawa, kumtibu mwenza pale inapohitajika (trichomonas, zinaa; BV inayojirudia – mjadala na mtaalamu), na kuacha kuosha ndani ya uke. Kwa BV au fangasi wanaojirudia, kuna tiba za muda mrefu za kuzuia. Probiotiki – tafiti ndogo zimeonyesha faida; si badala ya tiba.