Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya

Mtoto wa miaka 3 anakula chakula cha familia: milo 3 na vitafunio 2 kila siku. Kwa mtoto mwenye uzito mdogo, ongeza nishati na protini kwa vyakula vya nyumbani – maharagwe, dagaa, samaki, mayai, maziwa, karanga, ufuta, parachichi, na kijiko cha mafuta au tui la nazi kwenye chakula – na mlishe kwa subira bila kumlazimisha. Tunda zima ni bora kuliko juisi. Kabla ya kuanza, pima kama ana utapiamlo mkali, minyoo au ugonjwa unaomzuia kuongezeka uzito.

Mahitaji ya usingizi hupungua kadiri umri unavyoongezeka (National Sleep Foundation 2015, AASM 2016): watoto wachanga (miezi 0–3) saa 14–17; miezi 4–12 saa 12–16 (pamoja na usingizi wa mchana); miaka 1–2 saa 11–14; miaka 3–5 saa 10–13; miaka 6–12 saa 9–12; miaka 13–18 saa 8–10; watu wazima 18–64 saa 7–9; miaka 65+ saa 7–8. Ubora ni muhimu kama muda: kuamka bila uchovu na kutolala ovyo mchana ndiyo ishara ya kutosha. Usingizi mfupi wa muda mrefu (chini ya saa 7 kwa mtu mzima) huhusishwa na presha, kisukari, unene, magonjwa ya moyo, huzuni, ajali na kinga dhaifu; kulala kupita kiasi mara kwa mara (zaidi ya saa 9–10) mara nyingi ni ishara ya tatizo lingine (huzuni, apnoea ya usingizi, tezi, upungufu wa damu). Kwa watoto, usingizi wa kutosha husaidia ukuaji, kujifunza na tabia. Watoto wachanga walazwe chali, mahali salama, bila mito/blanketi nzito. Tabia nzuri: ratiba ileile kila siku, chumba chenye giza na utulivu, kuepuka simu/TV saa 1 kabla ya kulala, kahawa baada ya mchana, na pombe.

Mtoto anayeumwa anahitaji maziwa ya mama kuliko wakati mwingine wowote: yana maji, nishati na kinga zinazomsaidia kupona, na hayasumbui tumbo. Endelea kunyonyesha wakati wa homa, kuharisha, kutapika na kikohozi – hata mara nyingi zaidi. Mtoto asiyeweza kunyonya vizuri anaweza kupewa maziwa yaliyokamuliwa kwa kikombe. Kunyonyesha ni sehemu ya matibabu, si badala yake.

Kunyonyesha kunaweza kuzuia mimba kwa njia inayoitwa LAM (Lactational Amenorrhoea Method), lakini tu kama vigezo vyote 3 vimetimia: hedhi haijarudi, mtoto ananyonya maziwa ya mama pekee (au karibu pekee) mchana na usiku, na mtoto ana umri chini ya miezi 6. Vikitimia vyote, kinga ni karibu asilimia 98. Kigezo kimoja kikikosekana, anza njia nyingine ya uzazi wa mpango mara moja – yai linaweza kutoka kabla hedhi ya kwanza.

Chai ya kitunguu saumu na tangawizi ni kinywaji cha asili kinachopendwa na wengi. Tafiti zimeonyesha kitunguu saumu kinaweza kushusha kidogo shinikizo la damu na lehemu kwa wenye viwango vya juu, na tangawizi hupunguza kichefuchefu na inaweza kushusha kidogo sukari ya damu. Tafiti ndogo zimehusisha viungo hivi na kupungua kwa uvimbe mwilini na kwa sumu ya oksijeni; tafiti kubwa zinahitajika.

Hakuna mlo unaotibu pumu ya ngozi (ukurutu) moja kwa moja. Kwa wachache wenye mzio wa chakula uliothibitishwa kwa vipimo (mara nyingi watoto wadogo – maziwa ya ng'ombe, mayai, karanga), kuacha chakula hicho kwa ushauri wa mtaalamu husaidia. Kwa wengine, kuacha vyakula bila vipimo hakujaonyesha faida na huweza kuleta utapiamlo. Mlo mchanganyiko wenye mboga, matunda, samaki na mafuta ya mimea ni mzuri kwa afya; tafiti ndogo za virutubisho kama mafuta ya samaki, vitamin D na probiotiki zimeonyesha faida ndogo kwa baadhi – tafiti kubwa zinahitajika. Kwa mlo wa Ayurveda na usio na gluten, bado hakuna tafiti za kutosha kwa ukurutu.