Huduma ya kwanza

Mtu aliyeungua mtoe kwenye chanzo cha jeraha, pooza eneo lililoungua kwa maji safi yanayotiririka kwa angalau dakika 20, ondoa vitu vinavyobana na funika jeraha bila kupasua malengelenge au kupaka mafuta, siagi na vitu vya nyumbani. Usitumie barafu, usivute nguo iliyogandia kwenye ngozi, tafuta huduma za dharura ikiwa kuungua ni kwa kiwango kikubwa, ni kwa kemikali au umeme, kuna jeraha la kina, uso/njia ya hewa imeathirika, au mtu ana shida ya kupumua.

Mlinde dhidi ya madhara zaidi, zuia sehemu iliyojeruhiwa isijongee, dhibiti damu inayovuja na mpeleke hospitali kwa usalama bila kujaribu kunyoosha au kurudisha mfupa. Ikiwa kuna maumivu makali, damu nyingi, mfupa umejitokeza, ganzi, kubadilika rangi kwa vidole, jeraha la mgongo/nyonga au kupoteza fahamu, piga 112 na usimtembeze majeruhi bila sababu.

Mtu mzima akipoteza fahamu na hapumui kawaida, piga 112 na anza CPR mara moja: kandamiza kwa mikono miwili katikati ya kifua mara 100–120 kwa dakika, kwa kina cha sentimita 5–6; toa pumzi 2 za uokoaji baada ya kila migandamizo 30, na tumia kifaa cha umeme cha kuamsha moyo kinapopatikana. Endelea CPR hadi aanze kupumua kawaida, kufungua macho, kuongea au kufanya harakati zenye maana, au msaada wa kitaalamu ufike; usichelewe kwa kuogopa kumuumiza, usimpe chakula au maji, na usiache migandamizo bila sababu.

Msaidie aliyepaliwa kwa kumhimiza kukohoa ikiwa bado anaweza kukohoa kwa nguvu, na ikiwa hawezi kuongea, kukohoa au kupumua, mpe mikwaju 5 mgongoni ikifuatiwa na mibano 5 ya tumbo huku ukiomba msaada wa dharura. Usiingize kidole mdomoni bila kuona kitu, usimpe chakula au kinywaji, na kwa mtoto chini ya mwaka 1 au mjamzito tumia mbinu zinazofaa kwa kundi hilo; endelea kutoa msaada hadi njia ya hewa ifunguke au wataalamu wafike.

Mlinde mgonjwa dhidi ya hatari na majeraha zaidi, tathmini fahamu na upumuaji, piga huduma za dharura inapohitajika na toa msaada wa awali unaolingana na hali na uwezo wako huku ukitumia vifaa vya kinga. Usijiweke kwenye hatari, usimpe dawa au chakula bila sababu, usimhamishe majeruhi bila ulazima wala kufanya taratibu usizozijua; fuata maelekezo ya wataalamu wa afya na mkabidhi mgonjwa pamoja na taarifa muhimu wanapowasili.