Mwandishi:
Mhhariri
Imeboreshwa:
1 Novemba 2026, 18:09:40
Adenomyosisi (adenomyosis)
Kizazi kina tabaka tatu: utando wa ndani (endometriamu), ukuta wa misuli (myometriamu) na utando wa nje. Katika adenomyosisi, tishu za utando wa ndani huota ndani ya misuli ya kizazi. Tishu hizi bado huitikia homoni za kila mwezi – hunenepa na kutoa damu – lakini damu hiyo hukwama ndani ya misuli.
Kizazi huvimba, kuwa kikubwa (mara mbili au tatu ya kawaida) na kuuma. Inaweza kuenea ukuta wote (diffuse) au kuwa sehemu moja kama uvimbe (adenomyoma), ambao mara nyingi huchanganywa na faibroidi.
Inafanana na endometriosis, ambapo utando huota nje ya kizazi. Wanawake wengi huwa na hali zote mbili. Ni moja ya visababishi vya uvimbe kwenye kizazi.
Takwimu za ugonjwa
Huonekana zaidi kwa wanawake wa miaka 35 hadi 50 waliowahi kuzaa, ingawa tafiti za MRI zimeonyesha huwapata pia vijana wenye maumivu makali ya hedhi. Inakadiriwa kumpata mwanamke 1 kati ya 5 hadi 1 kati ya 3 wanaochunguzwa kwa maumivu ya hedhi au hedhi nzito.
Visababishi na vihatarishi
Chanzo halisi hakijulikani. Vinavyohusishwa ni:
Kuzaa mara kadhaa.
Upasuaji wa kizazi – kujifungua kwa upasuaji, kusafishwa kizazi, kuondolewa faibroidi.
Umri wa kati (miaka 35 hadi 50).
Kuvunja ungo mapema na mzunguko mfupi wa hedhi.
Estrojeni nyingi.
Endometriosis.
Jinsi ugonjwa unavyotokea
Mpaka kati ya utando wa ndani na misuli huweza kuumia (mf. kwa upasuaji au kujifungua) au kuwa dhaifu, na seli za utando huingia ndani ya misuli. Kila mwezi seli hizi hutoa damu ndani ya misuli – huleta uvimbe, maumivu na misuli kunenepa. Kizazi kikubwa chenye utando mpana hutoa hedhi nzito.
Dalili na viashiria
Maumivu makali ya hedhi yanayozidi mwaka hadi mwaka.
Hedhi nzito au ndefu, wakati mwingine yenye mabonge.
Maumivu ya nyonga ya muda mrefu.
Maumivu wakati wa tendo la ndoa.
Tumbo la chini kujaa au kuhisi uzito.
Ugumu wa kupata mimba au mimba kuharibika.
Dalili za upungufu wa damu.
Takribani mwanamke 1 kati ya 3 hana dalili.
Vipimo
Uchunguzi wa nyonga – kizazi kikubwa, laini na kinachouma, hasa wakati wa hedhi.
Ultrasound ya ukeni – kipimo cha kwanza; huonyesha ukuta mnene usio sawa.
MRI – sahihi zaidi, pale inapopatikana na utambuzi hauko wazi.
Kipimo cha damu – upungufu wa damu.
Kipande cha utando wa kizazi pale kuna shaka ya saratani (mf. umri zaidi ya miaka 45 na damu isiyo na mpangilio).
Matibabu
Dawa za maumivu za kundi la NSAIDs (mf. ibuprofen, mefenamic acid) zikianza siku moja kabla ya hedhi.
Dawa za kupunguza damu (mf. tranexamic acid) wakati wa hedhi.
Kitanzi chenye homoni ya levonorgestrel – hupunguza sana damu na maumivu; mara nyingi chaguo bora.
Vidonge vya homoni – vya mchanganyiko au vya projesteroni pekee, au sindano ya uzazi wa mpango.
Dawa za kusimamisha hedhi kwa muda (GnRH analogues) – kwa muda mfupi, kwa wagonjwa maalum.
Upasuaji wa kuondoa kizazi – tiba ya kudumu kwa wenye dalili kali waliomaliza kuzaa.
Kwa wanaotaka kuzaa – kuondoa adenomyoma pekee au matibabu ya kuziba mishipa (uterine artery embolisation) katika vituo maalum.
Dalili kwa kawaida hupungua au kuisha baada ya kukoma hedhi.
Matatizo yanayoweza kutokea
Upungufu wa damu kutokana na hedhi nzito.
Maumivu sugu yanayoathiri kazi, masomo na ndoa.
Ugumu wa kupata mimba, mimba kuharibika, au kujifungua kabla ya wakati.
Msongo wa mawazo na sonona.
Kinga
Hakuna njia ya uhakika ya kuzuia. Kutibu mapema maumivu makali ya hedhi na hedhi nzito hupunguza madhara. Epuka upasuaji wa kizazi usio wa lazima, na tumia njia za uzazi wa mpango kuepuka mimba zisizotarajiwa na kusafishwa kizazi.
Lini umwone daktari
Maumivu ya hedhi yanakuzuia kufanya shughuli za kawaida au dawa za kawaida hazisaidii.
Hedhi nzito – kubadilisha pedi kila saa moja au mbili, au mabonge makubwa.
Maumivu wakati wa tendo la ndoa.
Umejaribu kupata mimba kwa mwaka mmoja bila mafanikio.
Una dalili za upungufu wa damu – uchovu, kizunguzungu, kupumua kwa shida.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Adenomyosisi ni sawa na faibroidi?
Ni tofauti. Faibroidi ni uvimbe wa misuli wenye mpaka wazi. Adenomyosisi ni utando wa ndani kuota ndani ya misuli bila mpaka wazi. Dalili zinafanana na zinaweza kutokea pamoja.
2. Adenomyosisi inageuka saratani?
Haigeuki saratani. Ni hali isiyo ya saratani, ingawa daktari anaweza kuchunguza kuondoa saratani ikiwa kuna damu isiyo ya kawaida.
3. Je, ninaweza kupata mimba?
Wengi hupata mimba. Kwa baadhi, adenomyosisi hupunguza nafasi au huongeza hatari ya mimba kuharibika, hivyo matibabu na ufuatiliaji maalum huhitajika.
4. Kwa nini maumivu yangu yanazidi kila mwaka?
Kila mwezi damu zaidi hutoka ndani ya misuli na kuacha uvimbe na makovu, hivyo kizazi huendelea kuvimba na maumivu huongezeka.
5. Kitanzi cha homoni kinasaidiaje?
Huachia projesteroni ndani ya kizazi, hufanya utando kuwa mwembamba, hupunguza damu na maumivu. Ni chaguo zuri kwa wasiotaka mimba kwa sasa.
6. Itaisha nikikoma hedhi?
Kwa wengi, dalili hupungua sana au kuisha baada ya kukoma hedhi kwa sababu homoni zinazochochea hupungua.
7. Nimejifungua kwa upasuaji, ndiyo chanzo?
Upasuaji wa kizazi ni kihatarishi kimoja, lakini wanawake wengi waliojifungua kwa upasuaji hawapati adenomyosisi.
8. Ultrasound inaweza kuikosa?
Inaweza, hasa ikiwa ni ndogo au imeenea sawasawa. MRI ni sahihi zaidi pale inapopatikana.
9. Dawa za asili zinatibu?
Hakuna dawa ya asili iliyothibitishwa kutibu adenomyosisi. Joto la kupaka tumboni na mazoezi mepesi vinaweza kupunguza maumivu kidogo.
10. Lazima nitolewe kizazi?
Si lazima. Wengi hudhibiti dalili kwa dawa au kitanzi cha homoni. Upasuaji ni kwa wenye dalili kali waliomaliza kuzaa au wasiopata nafuu.