Maelezo ya jumla

Tezi ya pituitari iko chini ya ubongo na hutoa homoni nyingi, ikiwemo homoni ya ukuaji. Homoni hii huchochea ini kutoa IGF-1, inayokuza mifupa, misuli na viungo.

Kwa mtu mzima mifupa mirefu haiwezi kurefuka tena, hivyo mifupa ya mikono, miguu, uso na viungo vya ndani huongezeka unene na ukubwa taratibu kwa miaka – mara nyingi miaka 5 hadi 10 kabla ya kugunduliwa.

Takwimu za ugonjwa

Ni adimu – karibu watu 3 hadi 14 kati ya 100,000. Hugunduliwa zaidi kati ya miaka 30 na 50.

Visababishi na vihatarishi

• Uvimbe wa pituitari (pituitary adenoma) – zaidi ya asilimia 95; si saratani.

• Mara chache sana: uvimbe mahali pengine (mapafu, kongosho) unaotoa homoni zinazochochea pituitari.

• Mara chache: magonjwa ya kurithi (MEN1, Carney complex).

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Homoni ya ukuaji nyingi na IGF-1 hukuza mifupa, gegedu, ngozi, ulimi, moyo na viungo vingine. Pia huongeza sukari kwenye damu na shinikizo. Uvimbe wenyewe ukikua hubana neva za macho na tishu za pituitari zinazotoa homoni nyingine.

Dalili na viashiria

• Mikono na miguu kuwa mikubwa – pete, viatu na glavu kubana.

• Uso kubadilika – paji la uso kutokeza, taya ya chini kusogea mbele, pua na midomo minene, meno kuachana, ulimi mkubwa.

• Ngozi nene, yenye mafuta, jasho jingi.

• Sauti nzito, kukoroma na kusimama kupumua usingizini.

• Maumivu ya maungio na mgongo; ganzi vidoleni (carpal tunnel).

• Kichwa kuuma.

• Kuona kupungua pembeni (uono wa shimoni).

• Kisukari, shinikizo la juu, moyo kupanuka.

• Hedhi kuvurugika, kupungua nguvu za kiume – soma Dalili za homoni kuvurugika.

• Uchovu; goita – soma Uvimbe shingoni.

Vipimo

• IGF-1 kwenye damu – kipimo cha kwanza.

• Kipimo cha sukari (OGTT) na homoni ya ukuaji – homoni haishuki baada ya sukari.

• MRI ya pituitari – kuona uvimbe.

• Kipimo cha uwanja wa kuona.

• Homoni nyingine za pituitari, sukari, ECG na echocardiogram.

• Kolonoskopia – hatari ya polyps.

Matibabu

• Upasuaji kupitia pua (transsphenoidal surgery) – matibabu ya kwanza; huponya wengi wenye uvimbe mdogo.

• Dawa – somatostatin analogues (octreotide, lanreotide), pegvisomant, cabergoline – kwa wasiopona kwa upasuaji.

• Mionzi – kwa uvimbe uliobaki.

• Kutibu matatizo – kisukari, shinikizo, sleep apnoea, maungio.

• Homoni mbadala – kama pituitari imeharibika.

Mabadiliko ya mifupa ya uso na mikono mara nyingi hayarudi kabisa, lakini tishu laini hupungua na hatari za moyo hupungua.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Ugonjwa wa moyo na moyo kushindwa – soma Moyo kushindwa.

• Kisukari na shinikizo la juu.

• Sleep apnoea.

• Uchakavu wa maungio.

• Kupoteza uwezo wa kuona.

• Polyps na saratani ya utumbo mpana.

• Kufa mapema bila matibabu.

Kinga

• Hakuna njia ya kuzuia.

• Kugundua mapema – mtu mwenye mabadiliko ya sura na mikono, au kisukari na shinikizo pamoja na jasho jingi, apimwe IGF-1.

Lini umwone daktari

• Pete, viatu au kofia kubana bila kuongezeka uzito.

• Sura kubadilika ukilinganisha na picha za zamani.

• Kichwa kuuma na kuona kupungua pembeni – haraka.

• Jasho jingi, kukoroma, maumivu ya maungio pamoja.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara