Homa ya Marburg (Marburg virus disease) ni ugonjwa hatari wa virusi wa jamii ya Ebola unaoleta homa kali ya ghafla, maumivu makali ya mwili, kutapika, kuharisha na wakati mwingine kutokwa damu. Hutoka kwa popo wa matunda na huambukizwa kati ya watu kwa majimaji ya mwili. Tanzania ilipata mlipuko Kagera mwaka 2023. Hakuna dawa maalum; huduma ya mapema huokoa maisha.

Homa ya Marburg husababishwa na virusi vya Marburg, vya familia moja na virusi vya Ebola (filovirus). Ni mojawapo ya homa za kutokwa damu (viral haemorrhagic fevers) – magonjwa hatari yanayoweza kuleta milipuko.

Jina linatoka mji wa Marburg, Ujerumani, ambako ugonjwa uligunduliwa mwaka 1967 kwa wafanyakazi wa maabara walioambukizwa na nyani kutoka Uganda.

Takwimu za ugonjwa

Milipuko imetokea Uganda, Kenya, DR Congo, Angola, Ghana, Guinea, Guinea ya Ikweta, Rwanda na Tanzania – mkoani Kagera mwaka 2023 (wagonjwa 9, vifo 6) na tena 2025. Kiwango cha vifo hutofautiana kati ya 24 hadi 88 kwa kila wagonjwa 100, kutegemea aina ya virusi na ubora wa huduma.

Visababishi na vihatarishi

• Popo wa matunda (Rousettus) ndio hifadhi ya asili – huambukiza watu wanaoingia mapangoni au migodini wanamoishi.

• Kugusa damu, matapishi, kinyesi, mkojo, mate, jasho au shahawa za mgonjwa au maiti.

• Kugusa nguo, mashuka na vifaa vilivyochafuliwa.

• Kuandaa au kuzika maiti bila kinga.

• Wahudumu wa afya bila vifaa vya kujikinga.

• Ngono na mtu aliyepona – virusi hubaki kwenye shahawa kwa miezi kadhaa.

Haienei kwa hewa kama mafua. Mtu huambukiza pale tu anapokuwa na dalili.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Baada ya kuambukizwa, kuna kipindi cha siku 2 hadi 21 bila dalili. Virusi hushambulia seli za kinga, ini, mishipa ya damu na viungo vingine. Mishipa huvuja, damu hushindwa kuganda vizuri, maji hupotea kwa kutapika na kuharisha, na viungo hushindwa kufanya kazi – na kusababisha mshtuko.

Dalili na viashiria

• Homa kali ya ghafla, baridi, maumivu makali ya kichwa na misuli, udhaifu mkubwa.

• Siku ya 3 hivi: kuharisha kwa maji mengi, maumivu ya tumbo, kichefuchefu na kutapika.

• Macho mekundu, uso usio na hisia ("kama mzimu"), vipele visivyowasha.

• Siku ya 5 hadi 7: kutokwa damu – fizi, pua, matapishi, kinyesi, ukeni, sehemu za sindano – kwa baadhi ya wagonjwa.

• Kuchanganyikiwa, kukasirika, degedege.

• Hali kali: mshtuko, viungo kushindwa kufanya kazi.

Dalili za mwanzo zinafanana na malaria, homa ya matumbo na dengue, ndiyo maana historia ya safari na kugusana ni muhimu.

Vipimo

• PCR ya damu – kipimo kinachothibitisha; hufanywa kwenye maabara maalum za Taifa.

• Vipimo vya kingamwili na antijeni.

• Vipimo vya malaria na magonjwa mengine.

• Vipimo vya damu: chembe sahani, ini, figo, chumvi za mwili.

Sampuli huchukuliwa kwa tahadhari kubwa na wahudumu waliovaa vifaa kamili vya kujikinga.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026, hakuna dawa maalum iliyoidhinishwa. Huduma saidizi ya mapema huongeza nafasi ya kupona:

• Kumtenga mgonjwa katika kituo maalum cha matibabu.

• Maji na chumvi za mwili – kunywa ORS au dripu ya mshipa.

• Oksijeni, kudhibiti sukari, dawa za kushusha homa (paracetamol) na maumivu.

• Kuongezewa damu au vitu vya kuganda damu pale vinapohitajika.

• Huduma ya wagonjwa mahututi – kupumulia kwa mashine, kusafisha damu.

• Dawa za majaribio (kingamwili na dawa za virusi) chini ya utafiti wakati wa milipuko.

Usimpe mgonjwa sindano za ndani ya msuli wala dawa za aspirin au ibuprofen – huongeza kutokwa damu.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Mshtuko na kifo.

• Kutokwa damu nyingi.

• Ini, figo na viungo vingine kushindwa kufanya kazi.

• Uvimbe wa ubongo.

• Kwa waliopona: uchovu wa muda mrefu, maumivu ya viungo, matatizo ya macho, kunyonyoka nywele, msongo wa mawazo.

• Kuambukiza kwa ngono baada ya kupona.

Kinga

• Epuka mapango na migodi yenye popo; ukiingia, vaa glavu na barakoa.

• Usiguse damu au majimaji ya mgonjwa bila glavu; nawa mikono kwa sabuni mara kwa mara.

• Mazishi salama – wakati wa mlipuko maiti huzikwa na timu maalum.

• Ripoti haraka mgonjwa anayeshukiwa kwa kituo cha afya au simu ya dharura ya afya (199).

• Waliopona watumie kondomu kwa angalau miezi 12 au mpaka shahawa zipimwe hazina virusi.

• Wahudumu wa afya wavae vifaa kamili vya kujikinga.

Lini umwone daktari

Nenda kituo cha afya mara moja – na mjulishe mhudumu kabla hujafika kama inawezekana – ukiwa na homa kali ya ghafla pamoja na mojawapo ya haya ndani ya siku 21 zilizopita:

• Kugusana na mgonjwa wa Marburg, Ebola au mtu aliyefariki kwa homa isiyojulikana.

• Kuingia mapangoni au migodini yenye popo.

• Kuishi au kusafiri eneo lenye mlipuko.

• Homa pamoja na kutapika, kuharisha au kutokwa damu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara