Pangusa (chancroid) ni ugonjwa wa zinaa wa bakteria Haemophilus ducreyi unaoleta vidonda laini vyenye maumivu na usaha kwenye sehemu za siri, pamoja na tezi za kinena kuvimba na kuwa jipu. Huongeza hatari ya VVU. Hutibika kwa antibiotiki; mwenzi atibiwe pia. Katika mwongozo wa Tanzania hutibiwa ndani ya kundi la vidonda vya sehemu za siri.

Pangusa (chancroid) ni ugonjwa wa zinaa unaosababishwa na bakteria Haemophilus ducreyi. Huleta vidonda vyenye maumivu kwenye sehemu za siri – tofauti na kaswende ambayo kidonda chake mara nyingi hakiumi.

Pangusa ni mojawapo ya visababishi vya vidonda vya sehemu za siri pamoja na kaswende, malengelenge ya sehemu za siri, LGV na donovanosisi. Kwa sababu vinafanana, mwongozo wa Tanzania hutibu kidonda kwa dawa zinazoshughulikia visababishi vyote vikuu kwa pamoja.

Takwimu za ugonjwa

Pangusa ilikuwa ya kawaida sana Afrika, Asia na Karibea, lakini imepungua sana katika miaka 20 iliyopita kutokana na matibabu ya makundi ya dalili na kondomu. Bado huonekana katika maeneo yenye biashara ya ngono na milipuko midogo.

Pangusa ni muhimu kwa sababu vidonda vyake huongeza mara kadhaa hatari ya kuambukizwa na kuambukiza VVU. Soma pia: magonjwa ya zinaa.

Visababishi na vihatarishi

• Ngono bila kondomu na mwenzi mwenye pangusa.

• Wapenzi wengi na biashara ya ngono.

• Wanaume wasiotahiriwa – huathirika zaidi.

• Usafi duni wa sehemu za siri.

• Kuwa na magonjwa mengine ya zinaa.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Bakteria huingia kupitia michubuko midogo ya ngozi wakati wa ngono. Baada ya siku 3–10, kipele kidogo chekundu hutokea, huwa na usaha na hupasuka kuwa kidonda laini, chenye kingo zisizo sawa, sakafu ya kijivu au njano na maumivu makali. Bakteria husambaa kwenye tezi za kinena, ambazo huvimba, huuma na huweza kujaa usaha (bubo) na kupasuka.

Dalili na viashiria

• Kidonda kimoja au zaidi chenye maumivu kwenye uume, mashavu ya uke, mlango wa uke au njia ya haja kubwa.

• Kidonda laini, kingo zisizo sawa, sakafu yenye usaha, hutoka damu kirahisi.

• Tezi za kinena kuvimba na kuuma, mara nyingi upande mmoja; huweza kuwa jipu (bubo) linalopasuka.

• Maumivu wakati wa kukojoa au kujamiiana.

• Wanawake wengi huwa na dalili chache au vidonda visivyoonekana.

Vipimo

• Uchunguzi wa vidonda na tezi.

• Kuotesha bakteria au PCR ya majimaji ya kidonda – vipimo maalum, havipatikani kila mahali.

• Vipimo vya kaswende (RPR, TPPA) na herpes – kuondoa visababishi vingine.

• Kipimo cha VVU – kwa kila mwenye kidonda cha sehemu za siri, na kurudia baada ya miezi 3.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026 (vidonda vya sehemu za siri):

• Antibiotiki – azithromycin dozi moja, au ceftriaxone sindano dozi moja, au ciprofloxacin (si kwa wajawazito) – ndani ya mpango wa kundi la vidonda vya sehemu za siri unaotibu pia kaswende na herpes.

• Jipu la tezi (bubo) – kuvuta usaha kwa sindano au kukata kidogo.

• Kuosha vidonda kwa maji safi au ya chumvi na kuviweka vikavu.

• Mwenzi au wenzi wa siku 10 kabla ya dalili wapimwe na watibiwe.

• Kuepuka ngono mpaka vidonda vipone kabisa.

• Kurudi kituoni baada ya siku 3–7 – vidonda vinapaswa kuanza kupona; visipopona, chunguza chanzo kingine au VVU.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Jipu la tezi za kinena linalopasuka na kuacha vidonda.

• Makovu na ngozi ya mbele ya uume kubana (phimosis).

• Kuongezeka kwa hatari ya VVU.

• Maambukizi ya bakteria wengine.

• Kujirudia kama mwenzi hajatibiwa.

Kinga

• Kondomu kila mara.

• Kupunguza idadi ya wapenzi.

• Tohara ya wanaume.

• Kupima na kutibu magonjwa ya zinaa mapema – wewe na mwenzi.

• Usafi wa sehemu za siri.

Lini umwone daktari

• Kidonda chochote sehemu za siri – chenye maumivu au bila.

• Tezi za kinena kuvimba.

• Mwenzi ana vidonda au amegundulika na ugonjwa wa zinaa.

• Vidonda havijapona siku 7 baada ya matibabu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara