Mwandishi:
Mhhariri
Imeboreshwa:
1 Novemba 2026, 18:09:37
Utando wa ndani wa kizazi kukua kupita kiasi (endometrial hyperplasia)
Endometrial hyperplasia ni hali ambapo utando wa ndani wa kizazi hukua na kunenepa kupita kiasi. Si saratani, lakini kwa baadhi ya wanawake ni hatua ya kabla ya saratani.
Madaktari huigawa katika aina mbili kuu: bila seli zisizo za kawaida (without atypia) – hatari ndogo ya saratani, mara nyingi hutibiwa kwa dawa za homoni; na yenye seli zisizo za kawaida (atypical hyperplasia) – hatari kubwa ya kugeuka au kuwa tayari na saratani ya utando wa kizazi.
Ni moja ya visababishi vya uvimbe kwenye kizazi.
Takwimu za ugonjwa
Huwapata zaidi wanawake wanaokaribia kukoma hedhi na waliokoma hedhi, na wanawake wenye unene. Idadi inaongezeka kadiri unene na kisukari vinavyoongezeka. Kwa vijana huonekana zaidi kwa wenye ovari zenye vifuko vingi (PCOS) na hedhi zisizo na mpangilio.
Visababishi na vihatarishi
Unene uliokithiri – mafuta ya mwili hutengeneza estrojeni.
Ovari zenye vifuko vingi (PCOS) – hedhi hazitoki kwa mpangilio, utando hukaa bila kutoka.
Kukaribia kukoma hedhi – mayai hayapevuki kila mwezi.
Tiba ya estrojeni pekee bila projesteroni.
Tamoxifen.
Kisukari.
Kutowahi kuzaa.
Mara chache, uvimbe wa ovari unaotengeneza estrojeni.
Historia ya familia (Lynch syndrome).
Jinsi ugonjwa unavyotokea
Kila mwezi estrojeni hufanya utando ukue, na baada ya yai kupevuka projesteroni huufanya ukomae, kisha hutoka kama hedhi. Yai lisipopevuka, projesteroni haitengenezwi – utando huendelea kukua chini ya estrojeni pekee bila kutoka kikamilifu. Kwa miezi au miaka hunenepa sana, seli huanza kujipanga vibaya, na baadhi hupata mabadiliko yanayoweza kugeuka saratani.
Dalili na viashiria
Hedhi nzito sana au ndefu.
Damu isiyo na mpangilio – kati ya hedhi, au hedhi kuchelewa kwa miezi kisha kutoka nyingi.
Damu baada ya kukoma hedhi.
Uchafu wa damu ukeni.
Dalili za upungufu wa damu – uchovu, kizunguzungu.
Vipimo
Ultrasound ya ukeni – kupima unene wa utando.
Kipande cha utando wa kizazi (endometrial biopsy) – kipimo kinachothibitisha na kuonyesha kama kuna seli zisizo za kawaida.
Kamera ya ndani ya kizazi (hysteroscopy) na kuchukua kipande kutoka eneo lenye shaka.
Vipimo vya damu: wingi wa damu, sukari; homoni kama kuna PCOS.
Matibabu
Bila seli zisizo za kawaida
Kuondoa vihatarishi – kupunguza uzito, kurekebisha tiba ya homoni.
Dawa za projesteroni – kwa mfano kitanzi chenye homoni ya levonorgestrel (njia inayopendekezwa zaidi) au vidonge vya projesteroni kwa miezi 6 au zaidi.
Kurudia kipande cha utando kila miezi 6 mpaka matokeo mawili mfululizo yawe mazuri.
Yenye seli zisizo za kawaida
Upasuaji wa kuondoa kizazi (pamoja na mirija; ovari kwa waliokoma hedhi) – kwa sababu ya hatari kubwa ya saratani iliyojificha.
Kwa mwanamke anayetaka kuzaa au asiyeweza upasuaji – dawa za projesteroni za kiwango kikubwa chini ya ufuatiliaji wa karibu na biopsy za mara kwa mara, kisha kuondoa kizazi baada ya kumaliza kuzaa.
Matatizo yanayoweza kutokea
Kugeuka [saratani ya utando wa kizazi](/magonjwa-na-saratani/saratani-ya-utando-wa-ndani-wa-kizazi-endometrial-cancer) – hasa aina yenye seli zisizo za kawaida.
Upungufu wa damu kutokana na kutokwa damu nyingi.
Ugumu wa kupata mimba (kwa wenye PCOS).
Kujirudia baada ya kuacha matibabu kama vihatarishi vinaendelea.
Kinga
Dumisha uzito unaofaa na fanya mazoezi.
Tibu PCOS na hedhi zisizo na mpangilio – mwanamke asiyepata hedhi zaidi ya miezi 3 aonane na daktari.
Tiba ya homoni baada ya kukoma hedhi yenye estrojeni itolewe pamoja na projesteroni kwa mwanamke mwenye kizazi.
Vidonge vya uzazi wa mpango vyenye mchanganyiko wa homoni au kitanzi cha homoni hupunguza hatari.
Chunguzwa mapema ukiona damu isiyo ya kawaida.
Lini umwone daktari
Hedhi nzito au ndefu kuliko kawaida, au damu kati ya hedhi.
Hupati hedhi kwa miezi kadhaa kisha inatoka nyingi.
Damu yoyote baada ya kukoma hedhi.
Unatumia tamoxifen na unaona damu ukeni.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Hyperplasia ni saratani?
Si saratani. Aina isiyo na seli zisizo za kawaida ina hatari ndogo sana. Aina yenye seli zisizo za kawaida ina hatari kubwa na inahitaji matibabu ya haraka.
2. Kitanzi cha homoni kinatibu?
Kitanzi chenye levonorgestrel ni mojawapo ya tiba bora kwa aina isiyo na seli zisizo za kawaida. Huachia projesteroni moja kwa moja ndani ya kizazi.
3. Nitahitaji vipimo mara ngapi?
Kwa kawaida kipande cha utando hurudiwa kila miezi 6 mpaka matokeo mawili mfululizo yawe ya kawaida, kisha ufuatiliaji hupungua.
4. Kwa nini unene unahusika?
Mafuta ya mwili hutengeneza estrojeni. Estrojeni nyingi bila projesteroni ya kutosha huchochea utando ukue kupita kiasi.
5. Je, ninaweza kupata mimba?
Wengi wanaweza baada ya matibabu. Mwanamke mwenye PCOS na hyperplasia hupewa matibabu ya homoni kwanza, kisha msaada wa kupata mimba.
6. Kuondolewa kizazi ndiyo njia pekee?
Kwa aina isiyo na seli zisizo za kawaida, dawa hutibu wengi bila upasuaji. Kuondoa kizazi hushauriwa zaidi kwa aina yenye seli zisizo za kawaida.
7. Kupunguza uzito kunasaidia kweli?
Kunasaidia sana. Hupunguza estrojeni ya ziada mwilini, husaidia hedhi kurudi kwa mpangilio na hupunguza hatari ya kujirudia.
8. Inahusianaje na faibroidi?
Ni hali tofauti, ingawa zote huleta hedhi nzito na zinaweza kutokea pamoja. Faibroidi ni uvimbe wa misuli; hyperplasia ni utando kunenepa.
9. Dawa za projesteroni zina madhara?
Huweza kuleta uvimbe tumboni, matone ya damu, mabadiliko ya hisia au kuongezeka uzito kidogo. Kitanzi cha homoni kina madhara machache kwa sababu kinafanya kazi ndani ya kizazi.
10. Nimekoma hedhi na nina hyperplasia, kwa nini daktari anashauri upasuaji?
Baada ya kukoma hedhi hatari ya saratani iliyojificha ni kubwa zaidi, na hakuna haja ya kulinda uwezo wa kuzaa, kwa hiyo upasuaji mara nyingi ni chaguo salama zaidi.