Maelezo ya majibu ya maswali mbalimbali ya kiafya
Tumbo la ujauzito huanza kuonekana lini?
Kwa mimba ya kwanza, tumbo huanza kuonekana kwa wengi kati ya wiki 16 na 20; kwa mama aliyewahi kuzaa, mapema zaidi – hata wiki 12 hadi 14 – kwa sababu misuli ya tumbo imelegea. Mimba ya mapacha au maji mengi huonekana mapema; mama mnene au mwenye misuli imara ya tumbo huonekana baadaye. Kliniki hupima urefu wa tumbo (kutoka mfupa wa kinena hadi juu ya kizazi): kuanzia wiki 24, sentimita huwa karibu sawa na wiki za mimba.
Vitu muhimu vya kuweka kwenye unga wa uji wa wa mtoto wa kusaga nyumbani ni vipi?
Unga bora wa uji wa lishe wa kusaga nyumbani huchanganya nafaka, kama mahindi, mtama, uwele, ulezi au mchele, pamoja na jamii ya kunde au mbegu zenye mafuta, kama soya, karanga, dengu, choroko au ufuta. Kwa kawaida hutumika sehemu tatu za nafaka kwa sehemu moja ya kunde au karanga. Dagaa waliokaangwa na kusagwa huongeza protini, madini chuma na kalsiamu.
Siku za ovulation ni ngapi?
Ovulesheni (ovulation, yai kutoka) hutokea mara moja kwa mzunguko, na yai huishi saa 12 hadi 24. Lakini kwa sababu mbegu za kiume huishi ukeni na kwenye mfuko wa uzazi hadi siku 5, siku za kushika mimba ni takriban 6: siku 5 kabla ya yai kutoka, na siku ya yai kutoka. Yai hutoka takriban siku 14 kabla ya hedhi inayofuata, kwa hiyo kwa mzunguko wa siku 28 ni karibu siku ya 14, na kwa siku 32 ni karibu siku ya 18.
Macho kuwa ya njano kwa mjamzito husababishwa na nini?
Macho ya njano (jaundice) kwa mjamzito ni dalili ya bilirubin kuongezeka na daima inahitaji uchunguzi wa haraka. Visababishi: homa ya ini ya virusi (A, B, E – homa ya ini E ni hatari sana kwa mjamzito miezi ya mwisho), magonjwa ya ini ya ujauzito – kolestasisi ya ujauzito (kuwasha sana hasa viganja na nyayo usiku; huongeza hatari kwa mtoto), ini kujaa mafuta ghafla (AFLP – nadra, hatari), HELLP/kifafa cha mimba (presha, kichwa, maumivu juu ya tumbo kulia), kutapika sana (hyperemesis), chembe nyekundu kuvunjika (malaria kali, selimundu, G6PD), mawe ya nyongo, na dawa (za TB, nyingine) au mitishamba. Vipimo: kazi ya ini, damu kamili, malaria, homa ya ini B/E, presha na mkojo, ultrasound na hali ya mtoto.
Usubi ni ugonjwa gani?
Usubi (onkosekiasisi au upofu wa mtoni) ni ugonjwa wa minyoo midogo Onchocerca volvulus unaoenezwa na kuumwa mara kwa mara na inzi weusi (Simulium) wanaozaliana kwenye mito na vijito vyenye maji yanayotiririka kwa kasi. Minyoo hukaa ndani ya vinundu chini ya ngozi, na kutoa vibuu vidogo vinavyosababisha muwasho mkali, upele, ngozi kubadilika rangi, na baada ya miaka mingi upofu. Zaidi ya asilimia 99 ya wagonjwa wako Afrika, ikiwemo maeneo kadhaa ya Tanzania. Hutibiwa na kuzuiwa kwa ivermectin inayotolewa kwa jamii kila mwaka.
Tofauti ya Vipele vya magonjwa hatari na vipele vya kawaida
Vipele vingi – vya joto, mzio, kuumwa na wadudu, virusi vya kawaida vya watoto – hupona vyenyewe. Vipele vya hatari huambatana na: homa kali pamoja na mgonjwa kuonekana mgonjwa sana; madoa ya zambarau au mekundu yasiyofifia ukibonyeza glasi (homa ya uti wa mgongo, dengue, sepsis); malengelenge mengi na ngozi kubanduka au vidonda mdomoni na machoni baada ya dawa (SJS); uvimbe wa uso na kupumua kwa shida (mzio mkali); vipele vya surua (homa, kikohozi, macho mekundu); au malengelenge/vipele vyenye usaha vya mpox.