Funza kwenye ngozi (myiasis) ni lava za nzi kuishi ndani ya ngozi au majeraha. Afrika Mashariki aina ya kawaida ni nzi wa tumbu (tumbu fly – Cordylobia anthropophaga) anayetaga mayai kwenye nguo zinazoanikwa nje; lava huingia ngozini na kuleta uvimbe kama jipu lenye tundu dogo katikati linalotoa majimaji, na mtu huhisi kitu kinatembea ndani. Funza pia huingia kwenye majeraha machafu, puani au sikioni. Hutibiwa kwa kuziba tundu (vaseline) ili funza atoke, kumkamua kwa upole au kumtoa kwa upasuaji mdogo, na kusafisha jeraha. Kupiga pasi nguo huzuia.

Nzi wa tumbu hutaga mayai kwenye nguo, mashuka au mchanga wenye unyevu. Mtu akivaa nguo hizo, lava huingia ngozini ndani ya sekunde chache bila kuhisi na kukua kwa siku 8 hadi 12 kabla ya kutoka.

Majipu ya funza mara nyingi hudhaniwa kuwa majipu ya kawaida – soma Jipu na Furunkulosisi.

Takwimu za ugonjwa

Myiasis ni ya kawaida Afrika Mashariki na Kati, hasa wakati wa mvua. Watoto huathirika zaidi. Myiasis ya majeraha hutokea kwa wazee, wasio na makazi, wagonjwa wa kisukari na wasiojiweza.

Visababishi na vihatarishi

• Nguo na mashuka yaliyoanikwa nje bila kupigwa pasi.

• Kulala chini kwenye mchanga wenye unyevu.

• Majeraha machafu yasiyofunikwa – Kidonda kutoa usaha.

• Usafi duni, kutojiweza kujisafisha.

• Kisukari, utapiamlo, uzee.

• Sikio au pua yenye usaha – soma Sikio kutoa usaha.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Lava hukaa chini ya ngozi kichwa chini, ikipumua kupitia tundu dogo kwenye ngozi. Inakula tishu na kukua, kuleta uvimbe na maumivu. Ikifa ndani au ikipasuliwa vibaya, maambukizi ya bakteria hutokea.

Dalili na viashiria

• Kipele kinachokua kuwa uvimbe kama jipu (furuncle-like) – mgongo, makalio, mapaja, kiuno, mabega (sehemu zinazogusana na nguo).

• Tundu dogo katikati linalotoa majimaji safi au ya njano.

• Kuhisi kitu kinatembea au kuchoma ndani.

• Maumivu na kuwasha, hasa usiku.

• Unaweza kuona ncha ya funza ikitokeza na kurudi.

• Majeraha – funza wanaoonekana, harufu mbaya.

• Homa na mitoki – maambukizi.

Vipimo

• Uchunguzi – tundu na mwendo wa funza.

• Ultrasound – kwa wachache.

• Kipimo cha sukari – kwa myiasis ya majeraha.

Matibabu

• Kuziba tundu kwa vaseline, mafuta ya taa safi ya kupaka ngozi au plasta kwa saa kadhaa – funza hukosa hewa na kujitokeza; kisha kumtoa kwa kibano.

• Kukamua kwa upole pande zote – kwa tumbu fly, funza hutoka mzima.

• Upasuaji mdogo – kwa funza wakubwa au walio ndani sana.

• Kutoa funza wote kwenye jeraha, kusafisha kwa maji ya chumvi na kufunika; antibiotiki kwa maambukizi.

• Usipasue kwa sindano na kuacha funza ndani – huleta maambukizi.

• Chanjo ya pepopunda – kwa majeraha.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi ya bakteria na jipu.

• Myiasis ya pua, sikio, jicho – kuharibu tishu.

• Mara chache – kuingia ndani zaidi.

Kinga

• Piga pasi nguo zote, mashuka na nepi zilizoanikwa nje – pande zote.

• Anika nguo juani kali au ndani.

• Usilale chini.

• Funika majeraha na usafishe kila siku.

• Wahudumie wazee na wasiojiweza – usafi wa majeraha.

Lini umwone daktari

• Kipele kinachokua chenye tundu na kuhisi kitu kinatembea.

• Funza kwenye jeraha.

• Homa, wekundu unaoenea au usaha mwingi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara