Kidonda kutoa usaha

Maelezo ya jumla

Usaha ni mchanganyiko wa chembe nyeupe za damu, bakteria na tishu zilizokufa. Majimaji meupe au ya njano kidogo yasiyo na harufu siku za kwanza ni sehemu ya kawaida ya kupona; usaha mzito, wenye harufu na unaoongezeka ni maambukizi.

Kwa uvimbe uliofungwa wenye usaha soma Jipu.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Kidonda kipya cha ajali au kukatwa, siku 2 hadi 5 baadaye – maambukizi ya jeraha.

• Kidonda cha upasuaji – maambukizi ya kidonda cha upasuaji; kwa wanawake baada ya operesheni ya kujifungua.

• Kidonda cha mguu kwa mwenye kisukari – mguu wa kisukari; hatari ya kukatwa mguu.

• Kidonda cha muda mrefu kwenye kiwiko cha mguu kwa mtu mzima – mishipa ya vena (varicose) au ateri.

• Kidonda kinachotoa usaha juu ya mfupa uliovunjika au upasuaji wa mfupa – maambukizi ya mfupa (osteomyelitis); soma Mfupa kutounga.

• Kidonda chenye funza – myiasis.

• Kidonda cha shingo au kwapa kinachotoa usaha kwa muda mrefu – TB ya mitoki.

Visababishi

• Bakteria – Staphylococcus, Streptococcus, Pseudomonas.

• Kidonda kichafu au kisichosafishwa.

• Kitu kigeni ndani – kipande cha mti, kioo, mshono.

• Tishu zilizokufa.

• Kisukari.

• Mzunguko hafifu wa damu – sigara, ateri.

• VVU na kinga dhaifu.

• Utapiamlo.

• Maambukizi ya mfupa.

• Dawa za kienyeji, majivu au kinyesi cha wanyama kupakwa kwenye kidonda.

Dalili zinazoambatana

• Wekundu unaoenea.

• Uvimbe na joto.

• Harufu mbaya.

• Homa na kutetemeka.

• Mitoki kuvimba.

• Kidonda kufunguka tena.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Homa kali, kutetemeka, kizunguzungu – sepsisi.

• Wekundu au mistari myekundu inayoenea haraka.

• Ngozi kuwa nyeusi, malengelenge ya damu, maumivu makali yasiyolingana – maambukizi makali ya tishu.

• Kidonda cha mguu kwa mwenye kisukari chenye usaha au rangi nyeusi.

• Kidonda kirefu kilichotokana na msumari au kuumwa na mnyama – pepopunda na kichaa cha mbwa.

• Kidonda cha upasuaji kufunguka.

Vipimo

• Uchunguzi wa kidonda – ukubwa, kina, harufu, mfupa unaoonekana.

• Kipimo cha usaha (culture).

• Sukari na VVU.

• Kipimo kamili cha damu.

• X-ray – kitu kigeni au mfupa.

• Doppler – mishipa ya damu ya mguu.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kusafisha kidonda – kwa maji safi ya chumvi (normal saline) au maji safi ya kunywa; mtoa huduma huondoa tishu zilizokufa.

• Kufunika – gauze safi, badilisha kila siku au kama mtoa huduma anavyoelekeza.

• Antibiotiki – kwa maambukizi yaliyoenea, homa au wenye kisukari, kwa ushauri.

• Kutoa kitu kigeni na kufungua mshono – kwa usaha uliojikusanya.

• Kudhibiti sukari na lishe yenye protini.

• Chanjo ya pepopunda – kwa vidonda vichafu.

• Usipake dawa za kienyeji, majivu, mafuta ya taa wala dawa ya meno.

Kinga

• Safisha kila kidonda mara moja kwa maji safi.

• Funika kidonda safi.

• Pata chanjo ya pepopunda.

• Wenye kisukari – angalia miguu kila siku na vaa viatu.

• Acha sigara.

• Nawa mikono kabla ya kugusa kidonda.

Lini umwone daktari

• Kidonda kisichopona baada ya wiki 2 hadi 4.

• Kidonda kinachorudi kutoa usaha.

• Kidonda cha mguu kwa mwenye kisukari – hata kidogo.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara