Imeboreshwa:

ULY CLINIC

1 Novemba 2026, 18:09:35

Kizunguzungu cha mkao (BPPV)

Kizunguzungu cha mkao (benign paroxysmal positional vertigo – BPPV) ndicho kisababishi kinachotokea zaidi cha vertigo – hisia ya chumba au mwili kuzunguka. Hutokea ghafla kwa sekunde chache (chini ya dakika 1) unapobadilisha mkao wa kichwa: kulala, kugeuka kitandani, kuinama au kuangalia juu. Husababishwa na chembechembe ndogo za kalsiamu sikioni kuhamia mahali pasipo pake. Si hatari na hutibiwa vizuri kwa mazoezi ya kichwa (Epley manoeuvre) – mara nyingi kikao kimoja au viwili.

Sikio la ndani lina mifereji mitatu ya maji inayohisi mzunguko wa kichwa, na kifuko chenye chembechembe za kalsiamu (otoconia) kinachohisi uzito. Chembechembe zikidondoka kwenye mfereji, kila unapogeuza kichwa husogea na kutuma ujumbe wa uongo kwamba unazunguka.

Kizunguzungu kina visababishi vingi – soma Kizunguzungu kutofautisha vertigo na kujisikia kuzimia.

Takwimu za ugonjwa

BPPV huwapata karibu mtu 1 kati ya 40 maishani, zaidi baada ya miaka 50 na wanawake. Ni kisababishi cha karibu theluthi ya vertigo.

Visababishi na vihatarishi

Mara nyingi chanzo hakijulikani – uzee.
Kugonga kichwa.
Maambukizi ya sikio la ndani au kati – soma Maambukizi ya sikio la kati.
Kulala kitandani muda mrefu.
Upungufu wa vitamini D na mifupa dhaifu.
Kipandauso.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Chembechembe hukusanyika kwenye mfereji (mara nyingi wa nyuma). Kichwa kikisogea, zinasogea na kusukuma maji, kuchochea neva za mizani kwa sekunde chache hadi zinapotulia.

Dalili na viashiria

Kizunguzungu cha kuzunguka cha ghafla unapolala, kuamka, kugeuka kitandani, kuinama au kuangalia juu.
Hudumu sekunde 10 hadi 60, kisha hupungua.
Kichefuchefu na mara chache kutapika.
Hisia ya kutokuwa na mizani kwa saa kadhaa baadaye.
Hakuna kupoteza usikivu, sikio kulia, udhaifu wala kuongea kwa shida.

Vipimo

Kipimo cha Dix-Hallpike – daktari hukulaza haraka kichwa kikiwa kimegeuzwa; vertigo na macho kuruka (nystagmus) huthibitisha.
Kipimo cha kugeuza kichwa ukiwa umelala – aina ya mfereji wa upande.
Mara nyingi hakuna kipimo kingine kinachohitajika.
MRI – kwa dalili zisizo za kawaida.

Matibabu

Epley manoeuvre – mfululizo wa mikao ya kichwa unaorudisha chembechembe mahali pake; hufanywa na mtoa huduma, na baadaye unaweza kujifunza kuufanya nyumbani; huponya karibu 8 kati ya 10 kwa vikao 1 hadi 2.
Mazoezi ya Brandt-Daroff – nyumbani.
Dawa za kizunguzungu (betahistine, promethazine) – hazitibu BPPV; zitumike kwa muda mfupi tu kwa kichefuchefu kikali.
Usalama – inuka taratibu, kaa kwanza kabla ya kusimama, taa usiku.

Matatizo yanayoweza kutokea

Kuanguka na kuvunjika – hasa wazee.
Kurudi – karibu nusu ndani ya miaka 5.
Wasiwasi na kuepuka shughuli.

Kinga

Hakuna njia ya uhakika.
Vitamini D ya kutosha inaweza kupunguza kurudi.
Rudia Epley mapema dalili zikirudi.

Lini umwone daktari

Kizunguzungu cha kuzunguka kinachorudi ukibadilisha mkao.
Mara moja: kizunguzungu pamoja na udhaifu, ganzi, kuongea kwa shida, kuona mara mbili, kushindwa kutembea, kichwa kuuma sana ghafla – kiharusi; au vertigo isiyokoma kwa saa nyingi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

1. Chumba kinazunguka kila nikilala au kugeuka kitandani kwa sekunde chache, ni nini?

Mara nyingi ni BPPV – chembechembe sikioni kuhama. Mtoa huduma anaweza kukufanyia Epley manoeuvre.

2. BPPV ni hatari?

Si hatari kwa ubongo, lakini inaweza kukuangusha. Inuka taratibu.

3. Dawa za kizunguzungu zinaponya BPPV?

Hapana, zinapunguza kichefuchefu tu. Epley ndiyo inayotibu.

4. Je, naweza kufanya Epley nyumbani?

Ndiyo, baada ya kufundishwa na mtoa huduma. Fanya kwa usalama ukiwa na mtu karibu.

5. Kizunguzungu kimerudi baada ya miezi kadhaa, ni kawaida?

Ndiyo, BPPV hurudi kwa wengi. Rudia Epley.

6. Kizunguzungu na mkono kulegea, ni BPPV?

Hapana – hii inaweza kuwa kiharusi. Nenda hospitali mara moja.

7. Kwa nini napata kizunguzungu nikiangalia juu kuanika nguo?

Kuangalia juu kunasogeza chembechembe – dalili ya kawaida ya BPPV.

8. BPPV inaweza kuleta kutosikia?

Hapana. Kupoteza usikivu pamoja na kizunguzungu kunahitaji uchunguzi wa sababu nyingine.

9. Je, nilale kwa mito miwili?

Kwa siku chache baada ya Epley, kulala ukiwa umeinua kichwa kidogo kunasaidia baadhi.

10. Mzee wetu anaanguka kwa kizunguzungu akiamka, tufanyeje?

Mpeleke kwa mtoa huduma kuchunguza BPPV na shinikizo la chini. Ainuke taratibu na akae kwanza.

Imeandikwa:

30 Oktoba 2026, 12:52:53

ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba kabla ya kuchukua hatua yoyote ya kitiba baada ya kusoma makala hii.

Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kubofya 'Pata Tiba, au ''mawasiliano yetu' chini ya tovuti hii

Rejea za mada hii:

Merck Manual Professional Version. Benign paroxysmal positional vertigo; Myiasis; Acute respiratory distress syndrome; Acute myocardial infarction. Merck & Co.; 2024.
Bhattacharyya N, et al. Clinical practice guideline: Benign paroxysmal positional vertigo (update). Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;156(3_suppl):S1–S47.