Mashilingi (tinea corporis, ringworm) ni maambukizi ya fangasi kwenye ngozi ya mwili yanayoleta madoa ya mviringo kama shilingi yenye ukingo mwekundu wenye magamba na katikati iliyopoa. Huwasha na huenea taratibu. Huambukizwa kwa kugusana na mtu, mnyama au vitu vyenye fangasi. Hutibika kwa dawa ya kupaka ya fangasi kwa wiki kadhaa.

Mashilingi, pia huitwa vishilingi au shilingi kwenye ngozi, ni majina ya Kiswahili ya maambukizi ya fangasi aina ya *dermatophytes* kwenye ngozi ya mwili. Kwa Kiingereza huitwa *ringworm* – ingawa hakuna mnyoo wowote; jina linatokana na umbo la pete.

Fangasi hao hao husababisha magonjwa ya maeneo mengine yenye majina tofauti: kichwani – mapunye; kinena – fangasi kwenye kinena; pumbu – fangasi kwenye pumbu; miguuni – fangasi kati ya vidole (athlete's foot).

Takwimu za ugonjwa

Ni maambukizi ya kawaida sana katika nchi za joto na unyevunyevu kama Tanzania. Huwapata watu wa umri wote, zaidi watoto, wanamichezo, na watu wanaotoa jasho jingi.

Visababishi na vihatarishi

• Joto na unyevunyevu, jasho jingi.

• Kugusana na mtu mwenye fangasi, au wanyama kama paka, mbwa, ng'ombe na mbuzi.

• Kuchangia taulo, nguo, mashuka, kofia na vifaa vya michezo.

• Msongamano – mabweni, kambi.

• Nguo zinazobana zisizopitisha hewa.

• Kinga dhaifu – kisukari, VVU, matumizi ya muda mrefu ya krimu za steroid.

• Fangasi wa sehemu nyingine ya mwili (miguu, kinena) kuenea.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Fangasi hawa hula keratin – protini ya tabaka la juu la ngozi, nywele na kucha. Hushikamana kwenye ngozi, huzaliana na kusambaa kuelekea nje kwa mduara. Katikati huanza kupona wakati ukingo unaendelea kusonga mbele – ndiyo umbo la pete.

Krimu zenye steroid (mara nyingi huuzwa kama "dawa ya kuwasha" au krimu mchanganyiko) huzima uvimbe kwa muda lakini huwapa fangasi nafasi ya kuenea zaidi na kubadilisha mwonekano wa ugonjwa.

Dalili na viashiria

• Doa la mviringo kama shilingi lenye ukingo mwekundu au mweusi ulioinuka wenye magamba.

• Katikati huonekana kupona – rangi ya kawaida au kahawia.

• Muwasho, hasa ukitoka jasho.

• Doa kuongezeka ukubwa taratibu.

• Madoa kadhaa yanayoweza kuungana.

• Maeneo ya kawaida: shingo, mikono, kifua, mgongo, uso, miguu.

Vipimo

• Uchunguzi wa ngozi – mara nyingi unatosha.

• Kukwangua magamba kutoka ukingo na kuangalia kwa hadubini (KOH) – kuthibitisha fangasi.

• Kuotesha fangasi kwa ugonjwa sugu au usiopona.

• Kipimo cha sukari au VVU kwa maambukizi yanayojirudia sana.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026:

• Dawa ya kupaka ya fangasi – kama Whitfield (benzoic acid compound), miconazole, clotrimazole au terbinafine – mara mbili kwa siku.

• Paka sentimita 2 hadi 3 kupita ukingo wa doa.

• Endelea kupaka wiki 1 hadi 2 baada ya doa kupotea kuzuia kurudi.

• Vidonge vya fangasi (mf. terbinafine, itraconazole, griseofulvin) – kwa madoa mengi yaliyosambaa, yasiyopona kwa dawa za kupaka, au kwa wenye kinga dhaifu.

• Usitumie krimu zenye steroid kutibu mashilingi.

• Tibu fangasi wa sehemu nyingine (miguu, kinena) na wanyama wa nyumbani wenye vidonda.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kuenea sehemu nyingine za mwili.

• Kujirudia mara kwa mara.

• Maambukizi ya bakteria kutokana na kujikuna.

• Madoa meusi yanayobaki kwa muda baada ya kupona.

• Ugonjwa kubadilika na kuwa mgumu kutibu kwa sababu ya krimu za steroid (tinea incognito).

Kinga

• Usichangie taulo, nguo na mashuka.

• Oga baada ya mazoezi au kutoa jasho jingi, jikaushe vizuri.

• Vaa nguo za pamba zisizobana.

• Fua nguo za mtu mwenye fangasi peke yake.

• Tibu wanyama wa nyumbani wenye madoa ya kunyonyoka manyoya.

• Epuka krimu za kuchanganya steroid bila ushauri.

Lini umwone daktari

• Madoa hayapungui baada ya wiki 2 hadi 4 za dawa ya kupaka.

• Madoa mengi au yanaenea haraka.

• Fangasi kichwani au kwenye kucha.

• Una kisukari, VVU, au fangasi wanajirudia mara kwa mara.

• Doa limevimba, linauma au linatoa usaha.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara