Mrija wa mkojo kusinyaa (urethral stricture) ni sehemu ya mrija wa mkojo kubana kwa sababu ya kovu, mara nyingi kwa wanaume. Visababishi vikuu Tanzania ni kisonono kisichotibiwa vizuri, majeraha ya nyonga au msamba, na katheta au upasuaji wa njia ya mkojo. Dalili ni mkojo mwembamba na dhaifu unaojigawanya, kutumia nguvu kukojoa, mkojo kutoisha, UTI zinazorudi na hatimaye kushindwa kukojoa. Hutibiwa kwa kupanua mrija, kukata kovu kwa kamera au upasuaji wa kurekebisha mrija.

Mrija wa mkojo wa mwanaume una urefu wa sentimita 18 hadi 20. Jeraha au maambukizi yakiacha kovu, kovu hilo hubana mrija na kuzuia mkojo kutoka vizuri.

Kibofu hulazimika kusukuma kwa nguvu kwa miaka, na baadaye mkojo hubaki kibofuni, kuleta maambukizi, mawe na hata figo kuharibika.

Takwimu za ugonjwa

Huwapata karibu wanaume 1 kati ya 200 hadi 1,000. Katika nchi zenye magonjwa ya zinaa mengi, kisonono ni kisababishi kikubwa; vijana hupata zaidi baada ya ajali.

Visababishi na vihatarishi

• Kisonono na yurethraitisi zisizotibiwa vizuri.

• Majeraha – kuanguka kwa msamba juu ya kitu (straddle injury), kuvunjika kwa nyonga, ajali za bodaboda.

• Katheta za muda mrefu au zilizowekwa vibaya.

• Upasuaji au vipimo vya kamera vya njia ya mkojo; upasuaji wa tezi dume.

• Lichen sclerosus.

• Tangu kuzaliwa – mara chache.

• Mara nyingi chanzo hakijulikani.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Uvimbe au jeraha huharibu utando wa ndani wa mrija na tishu zake (spongiosum). Wakati wa kupona, kovu hujikunja na kubana mrija. Kubana huongezeka taratibu kwa miezi hadi miaka.

Dalili na viashiria

• Mkojo mwembamba, dhaifu au unaojigawanya.

• Kutumia nguvu au kusubiri kukojoa.

• Kutoisha kwa mkojo na matone baada ya kukojoa.

• Kukojoa mara kwa mara na usiku.

• Kukojoa kwa maumivu; UTI zinazorudi.

• Damu kwenye mkojo au manii.

• Manii kutoka kidogo au kwa nguvu ndogo.

• Kushindwa kukojoa kabisa – dharura.

Vipimo

• Kipimo cha kasi ya mkojo (uroflowmetry).

• Ultrasound – mkojo unaobaki, figo.

• Urethrogram (retrograde) – X-ray yenye rangi; huonyesha mahali na urefu wa kubana.

• Cystoscopy (kamera).

• Kipimo cha mkojo na culture.

• Figo – creatinine.

Matibabu

• Kupanua mrija (dilatation) – kwa vifaa maalum; mara nyingi hurudi na hurudiwa.

• Kukata kovu kwa kamera (optical urethrotomy) – kwa kubana fupi; inaweza kurudi.

• Upasuaji wa kurekebisha mrija (urethroplasty) – kuondoa kovu na kuunganisha au kuweka tishu kutoka mdomoni; mafanikio makubwa ya muda mrefu.

• Katheta ya juu ya kitovu (suprapubic) – kwa kushindwa kukojoa kabisa hadi upasuaji.

• Usijaribu kupanua mrija kwa vitu nyumbani – huongeza kovu.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kushindwa kukojoa kabisa.

• UTI, prostaitisi, epididimisi.

• Mawe ya kibofu.

• Kibofu kudhoofika.

• Figo kuharibika.

• Jipu na fistula ya mrija.

Kinga

• Tumia kondomu; tibu kisonono kikamilifu na mapema.

• Katheta ziwekwe na mtoa huduma aliyefunzwa, kwa kilainishi, na zitolewe mapema iwezekanavyo.

• Usalama barabarani; mwanaume aliyeumia msamba au nyonga asiwekewe katheta ya kawaida kwa nguvu – aonane na mtaalamu.

Lini umwone daktari

• Mkojo kuwa mwembamba au dhaifu kwa kijana.

• UTI zinazorudi kwa mwanaume.

• Mara moja: kushindwa kukojoa, tumbo la chini kujaa na kuuma.

• Damu kwenye mkojo baada ya ajali ya nyonga au msamba.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara