Vinyama puani (nasal polyps) ni vivimbe laini visivyo vya saratani vinavyoota ndani ya pua na sinus kutokana na uvimbe sugu (chronic rhinosinusitis). Huleta pua kuziba pande zote mbili kwa muda mrefu, kupungua au kupoteza harufu na ladha, mafua yanayotiririka nyuma kooni, kukoroma na hisia ya uzito usoni. Huhusiana na pumu, mzio na kutovumilia aspirin. Hutibiwa kwa steroid za kunyunyiza puani, steroid za kumeza kwa muda mfupi, na upasuaji wa kamera (FESS) kwa wasiopona; mara nyingi hurudi.

Utando wa ndani wa pua na sinus ukivimba kwa muda mrefu hujaa maji na kuning'inia kama matone ya machozi au zabibu – vinyama. Ni tofauti na nyama ya kawaida ya pua (turbinates) inayovimba kwa mafua.

Kinyama upande mmoja tu, kinachotoa damu au kuuma, kinahitaji uchunguzi kuondoa uvimbe mwingine au saratani.

Takwimu za ugonjwa

Huathiri karibu asilimia 1 hadi 4 ya watu wazima, mara nyingi baada ya miaka 30. Asilimia 20 hadi 40 ya wenye vinyama wana pumu.

Visababishi na vihatarishi

• Uvimbe sugu wa pua na sinus.

• Pumu.

• Mafua ya mzio – huchangia.

• Kutovumilia aspirin na NSAIDs (AERD – Samter's triad: pumu, vinyama, aspirin).

• Cystic fibrosis – vinyama kwa watoto.

• Fangasi wa sinus (allergic fungal sinusitis).

• Uvutaji sigara na moshi.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Uvimbe wa aina ya mzio (eosinophils) huvimbisha utando wa sinus; vinyama hukua na kuziba njia za kutoa makamasi, na kuleta maambukizi ya sinus ya mara kwa mara.

Dalili na viashiria

• Pua kuziba pande zote mbili kwa zaidi ya wiki 12.

• Kupungua au kupoteza harufu na ladha.

• Majimaji puani au kutiririka nyuma kooni.

• Hisia ya uzito au maumivu ya paji la uso na usoni.

• Kukoroma, kupumua kwa mdomo, usingizi mbaya.

• Kutokwa damu puani mara chache – kinyama cha upande mmoja kiangaliwe.

• Pumu kuzidi.

Vipimo

• Kuangalia ndani ya pua – mara nyingi vinyama vinaonekana.

• Nasal endoscopy – kamera ndogo.

• CT scan ya sinus – kabla ya upasuaji.

• Vipimo vya mzio.

• Biopsy – kwa kinyama cha upande mmoja au kisicho cha kawaida.

Matibabu

• Steroid ya kunyunyiza puani (fluticasone, mometasone) – kila siku kwa muda mrefu; msingi wa matibabu.

• Steroid za kumeza – kwa muda mfupi kupunguza vinyama vikubwa, kwa ushauri.

• Kuosha pua kwa maji ya chumvi mara 1 hadi 2 kwa siku.

• Kutibu mzio na pumu.

• Upasuaji wa kamera (FESS) – kwa wasiopona kwa dawa; kuendelea na steroid baada ya upasuaji hupunguza kurudi.

• Biologics (dupilumab) – kwa vinyama vikali vinavyorudi, katika vituo maalum.

• Epuka aspirin na NSAIDs kama una AERD.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi ya sinus ya mara kwa mara.

• Kupoteza harufu kwa kudumu.

• Pumu kuzidi.

• Sleep apnoea.

• Mara chache – kubana macho au ubongo kwa vinyama vikubwa sana.

Kinga

• Tumia steroid ya pua kama ulivyoelekezwa hata baada ya upasuaji.

• Dhibiti mzio na pumu.

• Epuka moshi wa sigara na vumbi.

• Kuosha pua kwa maji ya chumvi.

Lini umwone daktari

• Pua kuziba kwa zaidi ya wiki 12 na kupoteza harufu.

• Mapema: kinyama au kuziba upande mmoja tu, damu puani, maumivu au uvimbe usoni, kuona mara mbili au jicho kuvimba.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara