Maelezo ya jumla

Aota hutoka moyoni na kushuka kifuani hadi tumboni, ikigawanyika kwenda miguuni. Ukuta wake ukidhoofika, shinikizo la damu huupanua taratibu.

Kadiri aneurismu inavyokuwa kubwa, ndivyo hatari ya kupasuka inavyoongezeka – zaidi ya sentimita 5.5 hatari ni kubwa.

Takwimu za ugonjwa

Huathiri karibu asilimia 1 hadi 2 ya wanaume zaidi ya miaka 65 katika nchi zenye takwimu. Wanaume hupata mara 4 hadi 6 zaidi ya wanawake. Aneurismu iliyopasuka huua zaidi ya nusu ya wagonjwa.

Visababishi na vihatarishi

• Uvutaji sigara – kihatarishi kikuu.

• Umri zaidi ya 65.

• Mwanaume.

• Shinikizo la juu la damu.

• Mishipa ya ateri kuwa migumu.

• Historia ya familia.

• Lehemu nyingi.

• Mara chache: maambukizi (kaswende, bakteria), magonjwa ya tishu (Marfan), majeraha.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Uvimbe na uchakavu wa ukuta wa aota huvunja protini zinazoupa nguvu (elastin, collagen). Ukuta hudhoofika na kupanuka chini ya shinikizo la damu, na damu inaweza kuganda ndani ya puto na kurusha vipande miguuni.

Dalili na viashiria

• Mara nyingi hakuna dalili – hugunduliwa kwa bahati kwenye ultrasound au CT.

• Mapigo kama ya moyo yanayohisiwa tumboni karibu na kitovu.

• Maumivu ya tumbo au mgongo ya kudumu – aneurismu inayokua.

• Kupasuka: maumivu makali sana ya ghafla tumboni, mgongoni au ubavuni yanayotoboa; kizunguzungu, kuzimia, jasho, moyo kwenda kasi, weupe – mshtuko.

• Vidole vya miguu kuwa bluu au vyeusi – vipande vya damu.

Vipimo

• Ultrasound ya tumbo – kipimo cha kugundua na kufuatilia.

• CT angiography – kupanga upasuaji au kwa anayeshukiwa kupasuka (kama hali inaruhusu).

• Uchunguzi wa tumbo – uvimbe unaodunda.

Matibabu

• Ndogo (3 hadi 5.4 sm) – ultrasound kila mwaka 1 hadi 3; kuacha sigara; kudhibiti shinikizo na lehemu (statins); aspirin kwa ushauri.

• Kubwa (5.5 sm au zaidi), inayokua zaidi ya 1 sm kwa mwaka, au yenye dalili – upasuaji: wazi (open repair) au kupitia mshipa (EVAR – stent graft).

• Iliyopasuka – upasuaji wa dharura; kila dakika ni muhimu.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kupasuka – kifo.

• Vipande vya damu kuziba mishipa ya miguu.

• Baada ya upasuaji – maambukizi, figo, stent kuvuja.

Kinga

• Acha sigara.

• Dhibiti shinikizo la damu na lehemu.

• Wanaume zaidi ya 65 waliowahi kuvuta sigara wafanyiwe ultrasound mara moja, pale huduma inapopatikana.

• Ndugu wa karibu wa mwenye aneurismu wachunguzwe.

Lini umwone daktari

• Mara moja (piga simu ya dharura): maumivu makali ya ghafla ya tumbo au mgongo pamoja na kizunguzungu au kuzimia, hasa kwa mzee mvutaji sigara au mwenye shinikizo la juu.

• Unahisi mapigo tumboni.

• Una aneurismu na maumivu mapya ya tumbo au mgongo.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara