Maelezo ya jumla

Neva za pembezoni hupeleka hisia (kugusa, maumivu, joto) kutoka mwili hadi ubongo, na amri za mwendo kutoka ubongo hadi misuli. Pia hudhibiti viungo vya ndani (moyo, tumbo, kibofu, jasho).

Neva ndefu zaidi (za miguu) huathirika kwanza – ndiyo maana dalili huanza vidoleni.

Takwimu za ugonjwa

Huathiri karibu nusu ya watu wenye kisukari wa muda mrefu, na wengi wanaoishi na VVU. Ni sababu kuu ya vidonda vya miguu na kukatwa miguu kwa wenye kisukari.

Visababishi na vihatarishi

• Kisukari – kisababishi kikuu.

• [VVU](/magonjwa-na-saratani/vvu-na-ukimwi-hiv-na-aids) na baadhi ya dawa za zamani za VVU (stavudine).

• Pombe nyingi.

• Upungufu wa vitamini B12, B1, B6; utapiamlo.

• Dawa – isoniazid (TB) bila pyridoxine, dawa za saratani, metronidazole kwa muda mrefu.

• Ukoma – mabaka yasiyo na hisia pamoja na neva kuvimba.

• Tezi ya shingo kufanya kazi kidogo – soma Goita.

• Figo kushindwa.

• Magonjwa ya kinga – Guillain-Barré (ghafla), lupus.

• Kubanwa kwa neva moja – carpal tunnel, diski.

• Urithi.

• Sumu – risasi, zebaki, mihogo isiyochakatwa vizuri (konzo).

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Sukari nyingi, sumu au upungufu wa vitamini huharibu waya wa neva (axon) au ganda lake (myelin) na mishipa midogo ya damu inayolisha neva. Neva huacha kupeleka ishara vizuri au hupeleka ishara za maumivu zisizo za kweli.

Dalili na viashiria

• Ganzi, kuchomwa na sindano, kuwaka moto kwenye nyayo na vidole, kupanda juu taratibu.

• Maumivu yanayozidi usiku.

• Kushindwa kuhisi joto, maumivu au jeraha – vidonda visivyogunduliwa.

• Kupoteza mizani, kuanguka hasa gizani.

• Misuli ya miguu na mikono kudhoofika; kushindwa kufunga vifungo.

• Neva za viungo vya ndani: kizunguzungu ukisimama, kuharisha au choo kigumu, mkojo kuvuja, kupungua nguvu za kiume, jasho kidogo au jingi.

• Guillain-Barré – udhaifu unaopanda haraka kutoka miguu kwa siku chache, wakati mwingine kupumua kwa shida – dharura.

Vipimo

• Uchunguzi wa hisia – uzi mwembamba (monofilament), kipimo cha mtetemo, reflexes.

• Sukari (FBS, HbA1c).

• Vitamini B12.

• VVU.

• Figo, ini, tezi ya shingo.

• Kipimo cha neva (nerve conduction, EMG).

• Uchunguzi wa ngozi – ukoma.

Matibabu

• Kutibu chanzo – kudhibiti sukari, kuacha pombe, vitamini B12, pyridoxine kwa wanaotumia isoniazid, kubadilisha dawa.

• Maumivu ya neva – amitriptyline, gabapentin, pregabalin, duloxetine kwa ushauri; dawa za kawaida za maumivu hazisaidii sana.

• Utunzaji wa miguu – angalia miguu kila siku, osha na kausha, vaa viatu laini vinavyofaa (usitembee peku), kata kucha moja kwa moja, usitumie maji ya moto bila kupima kwa kiwiko.

• Physiotherapy – mizani na nguvu.

• Guillain-Barré – hospitali, immunoglobulin au plasma exchange.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Vidonda vya miguu visivyopona, maambukizi, kukatwa mguu – soma Kidonda kutoa usaha.

• Kuanguka na kuvunjika.

• Maungio ya miguu kuharibika (Charcot foot).

• Kizunguzungu na kuzimia ukisimama.

• Maumivu sugu na kukosa usingizi.

Kinga

• Dhibiti sukari.

• Punguza pombe.

• Lishe yenye vitamini B; pyridoxine pamoja na dawa za TB.

• Pima neva za miguu kila mwaka kwa wenye kisukari.

• Viatu vinavyofaa.

• Chakata mihogo vizuri.

Lini umwone daktari

• Ganzi au kuwaka moto miguuni.

• Jeraha la mguu ambalo hukulihisi.

• Mara moja: udhaifu unaopanda haraka, kupumua kwa shida; kidonda cha mguu kwa mwenye kisukari kinachotoa usaha au kuwa cheusi.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara