
Mlo huu wa siku una sharubati tano: ya maziwa, matunda na karanga, ya nyanya, kinywaji cha mtama, ya tikiti maji na ndizi, na mchanganyiko wa matunda. Zina citrulini, likopeni, potasiamu na vitamini C zinazosaidia afya ya mishipa ya damu, ambayo ndiyo msingi wa uume kusimama. Tafiti ndogo zimeonyesha citrulini huenda ikasaidia kidogo wenye tatizo dogo, lakini sharubati hizi hazina nguvu ya dawa, na chanzo cha tatizo kinapaswa kutafutwa.
Uume husimama vipi na kwa nini tatizo hutokea
Uume husimama pale mishipa ya damu ya uume inapotanuka na damu kujaa kwa wingi, kwa msaada wa neva, homoni na hali nzuri ya akili. Chochote kinachoharibu mishipa ya damu, neva au homoni kinaweza kusababisha upungufu wa nguvu za kiume. Soma upungufu wa nguvu za kiume.
Mishipa ya damu
Kisukari, presha, mafuta mengi kwenye damu, unene na sigara huharibu mishipa midogo ya damu. Hiki ndicho chanzo cha kawaida zaidi kwa wanaume wa miaka 40 na kuendelea.
Akili na mahusiano
Msongo wa mawazo, wasiwasi wa utendaji, sonona na migogoro ya mahusiano hupunguza nguvu za kiume hata kwa mwanaume mwenye mishipa yenye afya. Soma msongo wa mawazo.
Pombe, dawa za kulevya na dawa za hospitali
Pombe nyingi, bangi na dawa za kulevya hupunguza nguvu. Baadhi ya dawa za presha, sonona na vidonda vya tumbo pia zinaweza kuchangia; usiziache, bali mwambie daktari.
Homoni
Kiwango kidogo cha testosteroni, ambacho si cha kawaida, au matatizo ya tezi ya shingo yanaweza kusababisha tatizo hili pamoja na kupungua kwa hamu ya tendo la ndoa. Soma kukosa hamu ya tendo la ndoa.
Ratiba ya mlo wa siku
Mlo | Chakula | Kinywaji |
Kifungua kinywa | Mayai au maharage, mkate wa ngano isiyokobolewa au uji wa lishe | Sharubati ya maziwa, matunda na karanga |
Saa 4 asubuhi | Karanga au tunda zima | Sharubati ya nyanya |
Mchana | Wali au ugali, samaki, kuku au maharage, mboga za majani | Kinywaji cha mtama na nanasi |
Alasiri | Kipande cha tikiti maji au tunda jingine | Sharubati ya tikiti maji na ndizi |
Jioni | Mlo kamili wenye protini na mboga | Mchanganyiko wa matunda (glasi ndogo) |
Hii ni ratiba ya mfano. Huhitaji kunywa sharubati zote tano kila siku; chagua mbili au tatu, na kumbuka kwamba juisi na sharubati za matunda zote kwa pamoja zisizidi glasi ndogo moja (mililita 150) kwa siku. Sharubati ya nyanya na kinywaji cha mtama visivyo na sukari vinaweza kunywewa zaidi. Ratiba nyingine ya sharubati nne iko kwenye Mlo wa siku kwa nguvu za kiume: sharubati nne.
Kifungua kinywa: sharubati ya maziwa, matunda na karanga

Saga maziwa mililita 150, papai gramu 50 (au beri ukizipata), tende kavu 1 hadi 2 (gramu 15) na karanga gramu 10. Mapishi ya awali yaliitwa "sharubati ya ubongo" na yalitumia maziwa ya shayiri, beri, stroberi, kimea cha ngano, tende na jozi; maziwa, papai na karanga zinapatikana kwa urahisi zaidi Tanzania. Jozi na beri zina omega-3 ya mimea na viondoa oksijeni huru; karanga zina mafuta mazuri na arginini.
Kirutubisho | Maziwa (g 150) | Papai (badala ya beri) (g 50) | Tende kavu (g 15) | Karanga (badala ya jozi) (g 10) | Jumla |
Nishati (kcal) | 90 | 20 | 42 | 57 | 208 |
Protini (g) | 4,8 | 0,3 | 0,4 | 2,6 | 8,0 |
Mafuta (g) | 4,8 | 0,1 | 0,1 | 4,9 | 9,8 |
Wanga (g) | 6,8 | 4,9 | 11,3 | 1,6 | 24,5 |
Nyuzilishe (g) | 0,0 | 0,9 | 1,2 | 0,8 | 3,0 |
Sukari (g) | 6,8 | 3,9 | 9,5 | 0,4 | 20,5 |
Potasiamu (mg) | 210 | 128 | 98 | 70 | 507 |
Vitamini A (µg) | 42 | 68 | 0 | 0 | 110 |
Vitamini C (mg) | 0 | 31 | 0 | 0 | 31 |
Saa 4 asubuhi: sharubati ya nyanya
Saga nyanya mbivu 2 (gramu 250) na kijiko 1 kidogo cha mafuta ya zeituni (gramu 5), ukipenda pamoja na pilipili manga kidogo. Mafuta husaidia mwili kufyonza likopeni ya nyanya, rangi nyekundu inayohusishwa na afya ya mishipa ya damu na tezi dume. Usiongeze chumvi. Soma Nyanya: Faida za kiafya.
Kirutubisho | Nyanya mbivu (g 250) | Mafuta ya zeituni (g 5) | Jumla |
Nishati (kcal) | 52 | 45 | 98 |
Protini (g) | 2,2 | 0,0 | 2,2 |
Mafuta (g) | 0,8 | 5,0 | 5,8 |
Wanga (g) | 11,5 | 0,0 | 11,5 |
Nyuzilishe (g) | 2,8 | 0,0 | 2,8 |
Sukari (g) | 6,5 | – | – |
Potasiamu (mg) | 555 | 0 | 555 |
Vitamini A (µg) | 218 | 0 | 218 |
Vitamini C (mg) | 48 | 0 | 48 |
Mchana: kinywaji cha mtama na nanasi

Kinywaji hiki ni toleo la nyumbani la chicha, kinywaji cha jadi cha Amerika ya Kusini. Chemsha unga wa mtama kijiko 1 kikubwa (gramu 15) kwa maji mililita 250 pamoja na vipande vya nanasi (gramu 50), karafuu 1 na kipande kidogo cha mdalasini kwa dakika 10, kisha poza, chuja na ongeza juisi ya limau. Mapishi ya awali yalitumia beri nyeusi kwa rangi; unaweza kuziongeza ukizipata. Usiongeze sukari.
Kirutubisho | Unga wa mtama (g 15) | Nanasi (g 50) | Maji ya limau (g 10) | Mdalasini (g 1) | Jumla |
Nishati (kcal) | 51 | 24 | 3 | 2 | 80 |
Protini (g) | 1,7 | 0,2 | 0,1 | 0,0 | 2,1 |
Mafuta (g) | 0,5 | 0,1 | 0,0 | 0,0 | 0,6 |
Wanga (g) | 11,1 | 6,3 | 0,9 | 0,8 | 19,1 |
Nyuzilishe (g) | 1,9 | 0,7 | 0,3 | 0,5 | 3,4 |
Sukari (g) | 0,1 | 4,7 | 0,2 | – | – |
Potasiamu (mg) | 20 | 56 | 14 | 5 | 95 |
Vitamini A (µg) | 1 | 2 | 0 | 0 | 3 |
Vitamini C (mg) | 0 | 18 | 5 | 0 | 24 |
Kinywaji kiambatane na mlo kamili wa mchana: chakula cha wanga, chanzo cha protini kama samaki au maharage, na mboga za majani nyingi.
Alasiri: sharubati ya tikiti maji na ndizi

Saga tikiti maji gramu 200 (pamoja na sehemu nyeupe karibu na ganda), ndizi mbivu nusu (gramu 50) na karanga gramu 10. Tikiti maji lina citrulini, kiambata ambacho mwili hukibadilisha kuwa arginini, na arginini husaidia mwili kutengeneza naitriki oksaidi inayotanua mishipa ya damu. Sehemu nyeupe karibu na ganda ina citrulini zaidi kuliko nyama nyekundu. Soma Tikiti maji.
Kirutubisho | Tikiti maji (g 200) | Ndizi mbivu (g 50) | Karanga (badala ya jozi) (g 10) | Jumla |
Nishati (kcal) | 60 | 44 | 57 | 161 |
Protini (g) | 1,2 | 0,6 | 2,6 | 4,3 |
Mafuta (g) | 0,4 | 0,1 | 4,9 | 5,5 |
Wanga (g) | 15,2 | 11,4 | 1,6 | 28,2 |
Nyuzilishe (g) | 0,8 | 1,3 | 0,8 | 3,0 |
Sukari (g) | 15,2 | 6,1 | 0,4 | 21,7 |
Potasiamu (mg) | 224 | 179 | 70 | 474 |
Vitamini A (µg) | 56 | 2 | 0 | 58 |
Vitamini C (mg) | 16 | 4 | 0 | 20 |
Utafiti mdogo wa wanaume wenye tatizo dogo la uume kusimama ulionyesha kwamba vidonge vya citrulini kwa mwezi mmoja viliboresha ugumu wa uume kwa baadhi yao. Kiasi cha citrulini kwenye vidonge hivyo ni kikubwa kuliko kile cha glasi moja ya tikiti maji, hivyo tarajia faida ndogo zaidi kutoka kwenye chakula. Tafiti kubwa zinahitajika.
Jioni: mchanganyiko wa matunda

Changanya fyulisi (pichi) iliyosagwa gramu 50, juisi ya nanasi mililita 40 na juisi ya machungwa mililita 35, kupata glasi ndogo ya mililita 125. Mapishi ya awali yaliongeza grenadine, sharubati tamu yenye sukari nyingi; iache, kwa sababu matunda yana utamu wa kutosha na sukari nyingi huchangia unene na kisukari, visababishi vikubwa vya tatizo hili.
Kirutubisho | Pichi (fyulisi) (g 50) | Juisi ya nanasi (g 40) | Juisi ya machungwa (g 35) | Jumla |
Nishati (kcal) | 20 | 20 | 15 | 54 |
Protini (g) | 0,3 | 0,2 | 0,2 | 0,7 |
Mafuta (g) | 0,1 | 0,2 | 0,0 | 0,2 |
Wanga (g) | 5,0 | 5,0 | 3,4 | 13,4 |
Nyuzilishe (g) | 0,9 | 0,5 | 0,1 | 1,4 |
Sukari (g) | 2,5 | 4,0 | 2,9 | 9,4 |
Potasiamu (mg) | 95 | 45 | 63 | 204 |
Vitamini A (µg) | 24 | 1 | 3 | 28 |
Vitamini C (mg) | 3 | 6 | 19 | 28 |
Mtindo wa maisha unaosaidia nguvu za kiume
Mazoezi
Kutembea haraka au kukimbia kwa dakika 40, mara 3 hadi 4 kwa wiki, kumeonyeshwa kwenye uchambuzi wa tafiti kuboresha nguvu za kiume, hasa kwa wanaume wenye unene, presha au kisukari.
Uzito na mzunguko wa kiuno
Punguza uzito kama mzunguko wa kiuno ni zaidi ya sentimita 94. Mafuta ya tumboni hupunguza testosteroni na huharibu mishipa ya damu. Soma unene uliokithiri.
Sigara na pombe
Acha kuvuta sigara na punguza pombe. Sigara huharibu mishipa midogo ya damu ya uume moja kwa moja. Soma acha kuvuta sigara.
Kisukari na presha
Dhibiti kisukari na presha, na meza dawa zako kama ulivyoelekezwa. Soma chakula cha presha ya kupanda.
Usingizi na mahusiano
Lala masaa 7 hadi 8 kila usiku, tafuta njia za kupunguza msongo wa mawazo, na ongea na mwenzi wako kuhusu tatizo badala ya kulificha.
Muone daktari kama
Tatizo limedumu zaidi ya miezi 3, au limeanza ghafla.
Una maumivu ya kifua unapofanya kazi ngumu au unapopanda ngazi; upungufu wa nguvu za kiume unaweza kutangulia ugonjwa wa moyo kwa miaka kadhaa.
Uume umesimama kwa zaidi ya masaa 4 bila kulala. Hii ni dharura; nenda hospitali mara moja.
Una dalili za kisukari kama kiu kingi na kukojoa mara kwa mara, au hujawahi kupima presha na sukari.
Nani awe makini
Mtu anayetumia sildenafili au tadalafili
Kumekuwa na taarifa ya mtu aliyechanganya sildenafili na juisi nyingi ya komamanga na kupata uume kusimama kwa muda mrefu (priapism). Usichanganye dawa hizi na juisi nyingi za matunda bila ushauri wa daktari, na usitumie dawa hizi kabisa kama unatumia dawa za moyo za naitreti.
Dawa za nguvu za kiume za mitaani
Nyingi hazijasajiliwa na zinaweza kuwa na dawa zilizofichwa zinazoweza kushusha presha ghafla au kudhuru moyo. Nunua dawa kwa agizo la daktari tu.
Mtu mwenye kisukari
Tende na sharubati za matunda zina sukari. Tumia nusu glasi, usiongeze sukari, na chagua sharubati ya nyanya na kinywaji cha mtama, ambavyo vina sukari kidogo. Soma kisukari na chakula.
Mtu mwenye mzio wa karanga au jozi
Tumia mbegu za maboga au ufuta badala ya karanga, kama huna mzio navyo.
Mtu mwenye ugonjwa sugu wa figo
Tikiti maji, ndizi na nyanya zina potasiamu nyingi. Uliza daktari kabla ya kunywa sharubati hizi kila siku. Soma potasiamu kuzidi kwenye damu.
Hitimisho
Mlo huu wa siku wa sharubati tano unaongeza matunda, nyanya na mtama wenye citrulini, likopeni, potasiamu na vitamini C zinazosaidia afya ya mishipa ya damu, msingi wa uume kusimama. Hazina nguvu ya dawa. Chagua sharubati mbili au tatu kwa siku bila sukari, fanya mazoezi, acha sigara, dhibiti kisukari na presha, na muone daktari kama tatizo linaendelea zaidi ya miezi 3 au una maumivu ya kifua.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Nguvu za kiume: je, tikiti maji ni "Viagra ya asili"?
Si kweli kwa nguvu ile ile ya dawa. Tikiti maji lina citrulini, ambayo mwili huibadilisha kuwa arginini, na arginini husaidia mishipa ya damu kutanuka. Utafiti mdogo ulionyesha vidonge vya citrulini viliboresha kidogo ugumu wa uume kwa wanaume wenye tatizo dogo.
Kiasi cha citrulini kwenye glasi ya tikiti maji ni kidogo kuliko cha vidonge hivyo, na nguvu yake ni ndogo sana ukilinganisha na dawa za hospitali. Kwa hiyo tikiti maji ni chakula kizuri kwa mishipa ya damu, si dawa ya tatizo hili.
2. Ninywe sharubati hizi kwa muda gani?
Zinaweza kuwa sehemu ya mlo wa kila siku kwa wiki 6 hadi 12, pamoja na mazoezi, kuacha sigara na kupunguza pombe. Mabadiliko ya mishipa ya damu huchukua muda, hivyo matokeo hayaonekani siku chache.
Kama hakuna mabadiliko baada ya miezi 3, au tatizo linazidi, muone daktari. Upungufu wa nguvu za kiume mara nyingi ni dalili ya mapema ya kisukari, presha au ugonjwa wa moyo, ambavyo vinahitaji kugunduliwa na kutibiwa.
3. Natumia dawa za presha, naweza kunywa?
Unaweza kunywa sharubati hizi, na endelea kumeza dawa zako za presha kama ulivyoelekezwa. Presha isiyodhibitiwa yenyewe huharibu mishipa ya damu ya uume zaidi kuliko dawa nyingi.
Kama unahisi dawa za presha zimepunguza nguvu za kiume, usiziache peke yako, kwa sababu kuacha ghafla kunaweza kupandisha presha na kuleta kiharusi. Mwambie daktari, kwa sababu kuna dawa nyingine za presha zisizo na athari hii.
4. Mwanamke anaweza kutumia mlo huu?
Anaweza kutumia sharubati hizi kama sehemu ya lishe bora, kwa sababu matunda, nyanya na mtama ni chakula kizuri kwa kila mtu na vinasaidia afya ya moyo na mishipa ya damu.
Hamu ya tendo la ndoa kwa mwanamke huathiriwa na uchovu, upungufu wa damu, mabadiliko ya homoni, dawa, maumivu wakati wa tendo na mahusiano. Kama kuna tatizo la muda mrefu, aonane na mtoa huduma ili kutafuta chanzo.
5. Chicha ni nini?
Chicha ni kinywaji cha jadi cha Amerika ya Kusini kinachotengenezwa kwa mahindi ya zambarau yaliyochemshwa na matunda na viungo. Mahindi hayo hayapatikani kwa urahisi Tanzania.
Hapa tumetumia mtama, nanasi, karafuu na mdalasini kutengeneza kinywaji kinachofanana. Unaweza pia kutumia uji mwepesi wa mtama au ulezi uliopozwa, bila sukari nyingi. Soma pia Sharubati ya mahindi ya zambarau.
6. Kwa nini nipime sukari na presha kwa tatizo hili?
Kisukari na presha huharibu mishipa midogo ya damu ya uume mapema kuliko mishipa mikubwa ya moyo. Kwa hiyo upungufu wa nguvu za kiume unaweza kuwa dalili ya kwanza ya magonjwa haya, miaka kadhaa kabla ya mshtuko wa moyo.
Kupima sukari na presha ni rahisi na hufanyika kituo chochote cha afya. Kugundua na kutibu mapema hulinda moyo, figo na macho, na mara nyingi huboresha nguvu za kiume pia.
Imeandikwa:
28 Desemba 2021, 09:34:50
Rejea za mada hii:
Shirai, Masato et al. “Oral L-citrulline and Transresveratrol Supplementation Improves Erectile Function in Men With Phosphodiesterase 5 Inhibitors: A Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled Crossover Pilot Study.” Sexual medicine vol. 6,4 (2018): 291-296. doi:10.1016/j.esxm.2018.07.001.
Figueroa A, et al. Influence of L-citrulline and watermelon supplementation on vascular function and exercise performance. Curr Opin Clin Nutr Metab Care. 2017 Jan;20(1):92-98. doi: 10.1097/MCO.0000000000000340. PMID: 27749691.
Senthilkumaran, et al. “Priapism, pomegranate juice, and sildenafil: Is there a connection?.” Urology annals vol. 4,2 (2012): 108-10. doi:10.4103/0974-7796.95560.
Cormio L, De Siati M, Lorusso F, et al. Oral L-citrulline supplementation improves erection hardness in men with mild erectile dysfunction. Urology. 2011;77(1):119–22.
Burnett AL, Nehra A, Breau RH, et al. Erectile dysfunction: AUA guideline. J Urol. 2018;200(3):633–41.
Gerbild H, Larsen CM, Graugaard C, Areskoug Josefsson K. Physical activity to improve erectile function: a systematic review of intervention studies. Sex Med. 2018;6(2):75–89.
Pamplona-Roger GD. Encyclopedia of Foods and Their Healing Power. Vol. 1. Education and Health Library; 2022.
Mayo Clinic. Mayo Clinic Encyclopedia of Foods: A Guide to Human Nutrition. Rochester (MN): Mayo Clinic.
Lukmanji Z, Hertzmark E, Mlingi N, Assey V, Ndossi G, Fawzi W. Tanzania Food Composition Tables. Dar es Salaam: Muhimbili University of Health and Allied Sciences, Tanzania Food and Nutrition Centre; Boston: Harvard School of Public Health; 2008.
FAO, Government of Kenya. Kenya Food Composition Tables 2018. Nairobi: FAO; 2018.
World Health Organization. Guideline: Sugars intake for adults and children. Geneva: World Health Organization; 2015.
NHS. How does sugar in our diet affect our health? [Internet]. London: NHS [cited 2026 Nov 14]. Available from: https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-types/how-does-sugar-in-our-diet-affect-our-health/
