Hedhi kukoma kabla ya miaka 45

Hedhi kukoma kabla ya miaka 40 huitwa ovari kushindwa mapema (premature ovarian insufficiency – POI), na kati ya miaka 40 na 45 ni komahedhi ya mapema. Visababishi ni urithi, magonjwa ya kinga, upasuaji wa ovari, dawa za saratani na mionzi, maambukizi kama matubwitubwi, na mara nyingi chanzo hakijulikani. Kabla ya kusema ni komahedhi, ondoa mimba, prolactin, tezi ya shingo, msongo, kupungua uzito na uzazi wa mpango. POI huongeza hatari ya mifupa dhaifu na magonjwa ya moyo – homoni mbadala zinashauriwa hadi umri wa komahedhi ya kawaida.

Ovari kushindwa mapema haimaanishi kila mara ovari zimekufa kabisa – karibu mwanamke 1 kati ya 20 wenye POI hupata mimba bila matibabu. Lakini uwezo wa kupata mimba hupungua sana.

Kwa komahedhi ya kawaida soma Komahedhi na dalili zake.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Hedhi kuwa isiyo ya mpangilio kisha kukatika, pamoja na joto la ghafla – POI.

• Baada ya upasuaji wa ovari, dawa za saratani au mionzi – komahedhi ya kitabibu.

• Hedhi kukatika pamoja na kupungua uzito, mazoezi makali, msongo – hypothalamus; si POI (ovari ziko sawa).

• Pamoja na maziwa chuchuni – prolactin.

• Baada ya kusafishwa kizazi, homoni za kawaida – Asherman – kizazi, si ovari.

• Sindano ya depo – hedhi kukatika kwa muda; si komahedhi.

Visababishi

• Urithi – historia ya familia, Turner syndrome, Fragile X.

• Magonjwa ya kinga – tezi ya shingo, Addison, kisukari aina 1.

• Upasuaji wa ovari.

• Dawa za saratani na mionzi.

• Maambukizi – matubwitubwi, TB.

• Uvutaji sigara.

• Mara nyingi – chanzo hakijulikani.

Dalili zinazoambatana

• Joto la ghafla, jasho usiku.

• Uke kukauka.

• Ugumba.

• Hisia kubadilika, usingizi mbaya.

• Kupungua hamu ya tendo.

• Dalili za magonjwa ya kinga – uchovu, kupungua uzito.

Dalili za hatari

Onana na daktari mapema ukiwa na:

• Hedhi kukatika kwa miezi 4 au zaidi ukiwa chini ya miaka 40 (bila mimba).

• Kushindwa kupata mimba.

• Kizunguzungu, uchovu mkubwa, ngozi kuwa nyeusi – Addison.

• Kuvunjika mfupa kwa jeraha dogo.

Vipimo

• Kipimo cha mimba.

• FSH mara mbili, wiki 4 kati yake – juu katika POI.

• Estradiol, AMH.

• Prolactin, tezi ya shingo.

• Vipimo vya vinasaba (karyotype, Fragile X) – kwa chini ya miaka 30 au historia ya familia.

• Kipimo cha mifupa (DEXA).

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Homoni mbadala (HRT au vidonge vya uzazi wa mpango) – hadi umri wa miaka 50 hadi 51, kulinda mifupa, moyo na kuondoa dalili.

• Kupata mimba – mbinu za uzazi wa kusaidiwa, mara nyingi kwa mayai ya mchangiaji; daktari wa uzazi.

• Mifupa – kalsiamu, vitamini D, mazoezi.

• Kutibu magonjwa ya kinga yanayoambatana.

• Ushauri wa kisaikolojia – habari ya POI huumiza; msaada ni muhimu.

• Kabla ya matibabu ya saratani – uliza kuhusu kuhifadhi mayai.

Kinga

• Acha sigara.

• Uliza kuhusu kuhifadhi uzazi kabla ya matibabu ya saratani.

• Kalenda ya hedhi – gundua mabadiliko mapema.

Lini umwone daktari

• Hedhi isiyo ya kawaida au kukatika ukiwa chini ya miaka 45.

• Historia ya familia ya komahedhi ya mapema na unapanga kupata watoto.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara