Kutapika damu

Maelezo ya jumla

Kutapika damu – kitiba himatemesisi (haematemesis) – humaanisha kuna damu inayotoka sehemu ya juu ya mfumo wa chakula: umio, tumbo au duodenamu. Damu inaweza kuwa:

• Nyekundu – damu inatoka sasa hivi, mara nyingi kwa wingi.

• Nyeusi au kahawia kama kahawa iliyosagwa – damu imekaa tumboni na kubadilishwa na tindikali.

Kutapika damu ni dharura hadi daktari athibitishe vinginevyo, kwa sababu damu inaweza kuendelea kutoka ndani bila kuonekana. Mara nyingi huambatana na kinyesi cheusi kama lami.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Michirizi michache ya damu baada ya kutapika mara nyingi kwa nguvu – mara nyingi kuchanika kidogo kwa umio.

• Kitu kama kahawa – kidonda au gastritis inayotoa damu taratibu.

• Damu nyingi nyekundu ghafla – mshipa mkubwa unatoka damu; mara nyingi mishipa ya umio kwa ugonjwa wa ini au kidonda kirefu.

• Damu iliyomezwa – kutoka puani, fizi au kooni; mara nyingi huonekana kwanza mdomoni au puani.

Visababishi

Visababishi vikuu

• Vidonda vya tumbo na duodenamu – chanzo kikuu; mara nyingi kwa H. pylori au NSAIDs.

• Gastritis kali – pombe, NSAIDs, msongo mkubwa wa ugonjwa.

• Mishipa iliyovimba ya umio (varices) – kwa ini kusinyaa au kichocho cha ini; hutoa damu nyingi sana.

• Kuchanika kwa umio (Mallory-Weiss) – baada ya kutapika au kukohoa kwa nguvu, hasa baada ya pombe.

• Umio kuvimba kwa tindikali – kucheua tindikali.

Visababishi vingine

• Saratani ya umio au ya tumbo.

• Dawa za kuzuia damu kuganda (warfarin) na matatizo ya kuganda kwa damu.

• Kumeza kemikali au sumu.

• Damu kutoka puani, fizi au koo iliyomezwa.

Dalili zinazoambatana

• [Kinyesi cheusi kama lami](/dalili-za-ugonjwa/kuharisha-kinyesi-cheusi), laini na chenye harufu kali.

• Maumivu ya juu ya tumbo – vidonda.

• Kizunguzungu, kuzimia, mapigo ya moyo kwenda kasi, ngozi kupoa na weupe – damu nyingi imepotea.

• Tumbo kuvimba kwa maji, manjano, mishipa kuonekana tumboni – ugonjwa wa ini.

• Kushindwa kumeza na kupungua uzito – saratani.

Dalili za hatari

Kutapika damu yoyote zaidi ya michirizi michache ni dharura. Nenda hospitali mara moja, hasa ukiwa na:

• Damu nyingi au inayojirudia.

• Kizunguzungu, kuzimia au kuchanganyikiwa.

• Mapigo ya moyo kwenda kasi, kupumua haraka, ngozi kupoa.

• Ugonjwa wa ini unaojulikana au tumbo kubwa la maji.

• Unatumia dawa za kuzuia damu kuganda.

Ukisubiri usafiri, lala ubavu, usile wala kunywa, na beba dawa zako ili daktari azione.

Vipimo

• Mapigo ya moyo, shinikizo la damu na kipimo cha damu (Hb) – kupima kiasi cha damu iliyopotea.

• Kundi la damu – kujiandaa kuongezewa damu.

• Vipimo vya ini, figo na kuganda kwa damu.

• Endoskopia – kipimo kikuu: huona chanzo na mara nyingi huzuia damu wakati huohuo (kubana mshipa, kuchoma au dawa).

• Kipimo cha H. pylori.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Kwa mujibu wa STG 2026, matibabu ni ya hospitali:

• Kumtuliza mgonjwa kwanza – maji kwa mshipa, oksijeni, na kuongezewa damu kama inahitajika.

• Dawa za kupunguza tindikali kwa mshipa (PPI) – kwa vidonda vinavyotoa damu.

• Dawa maalum na antibiotiki – kwa mishipa ya umio kwa ugonjwa wa ini.

• Endoskopia ya matibabu – kuzuia damu.

• Upasuaji – damu isipozuilika kwa njia nyingine.

• Baada ya kupona – kutibu H. pylori, kuacha NSAIDs na pombe, matibabu ya ini.

Kinga

• Tumia NSAIDs na aspirin kwa uangalifu; wenye historia ya vidonda wapate kinga ya tumbo.

• Tibu H. pylori kikamilifu.

• Punguza au acha pombe.

• Pata chanjo ya homa ya ini B; tibu homa ya ini na kichocho mapema.

• Wenye ugonjwa wa ini wafuatilie kliniki kwa uchunguzi wa mishipa ya umio.

Lini umwone daktari

Kutapika damu daima kunahitaji kumwona daktari – siku hiyohiyo. Hata michirizi midogo baada ya kutapika sana, kama inajirudia au una dalili nyingine, ichunguzwe.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara