Sukari kushuka kwenye damu (hypoglycaemia)

Maelezo ya jumla

Ubongo hutegemea sukari (glucose) kama chakula kikuu. Sukari ya damu ikishuka, mwili hutoa homoni za dharura (kama adrenaline) zinazoleta dalili za mwanzo, na ikiendelea kushuka ubongo huanza kushindwa kufanya kazi.

Ni hatari ya kawaida kwa wenye kisukari wanaotumia insulini au vidonge kama glibenclamide, lakini pia hutokea kwa wasio na kisukari.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Mapema (adrenaline) – kutetemeka, jasho, njaa kali, mapigo ya moyo kwenda kasi, wasiwasi, weupe, midomo kufa ganzi.

• Kati (ubongo) – kuchanganyikiwa, kushindwa kuzingatia, kuongea vibaya, kuona ukungu, tabia ya ajabu kama ulevi, kizunguzungu.

• Kali – degedege, kupoteza fahamu – soma Kupoteza fahamu kwa muda mrefu.

• Usiku – ndoto mbaya, jasho jingi, kuamka na kichwa kuuma.

Visababishi

• Insulini nyingi au kwa wakati usio sahihi.

• Vidonge vya kisukari vya kundi la sulphonylurea (glibenclamide, gliclazide).

• Kuruka mlo au kula kidogo baada ya dawa.

• Mazoezi au kazi nyingi kuliko kawaida.

• Pombe – hasa bila kula.

• Figo kushindwa – dawa hukaa mwilini muda mrefu.

• Malaria kali na matibabu ya quinine.

• Sepsisi.

• Ini kushindwa.

• Tezi za adrenali kushindwa.

• Mara chache: uvimbe wa kongosho unaotoa insulini (insulinoma).

Dalili zinazoambatana

• Jasho na kutetemeka.

• Kizunguzungu.

• Kichwa kuuma.

• Hasira ya ghafla.

• Kuchanganyikiwa – mara nyingi hudhaniwa ni ulevi.

Dalili za hatari

Dharura: mtu asiyeweza kumeza, aliyechanganyikiwa sana, mwenye degedege au aliyepoteza fahamu – piga simu ya dharura. Usimimine maji mdomoni; paka sukari au asali ndani ya shavu. Wanaotumia insulini wajue kwamba sukari inaweza kushuka tena saa kadhaa baadaye, hasa kwa vidonge vya sulphonylurea.

Vipimo

• Kipimo cha sukari kwa glucometer – papo hapo.

• Kwa wanaorudia: kupitia dawa, muda wa milo, figo.

• Kwa wasio na kisukari: vipimo vya homoni na insulini hospitalini.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Kanuni ya 15-15 (mtu anayeweza kumeza)

• Kula au kunywa gramu 15 za sukari ya haraka: nusu glasi (ml 150) ya juisi au soda isiyo ya diet, au vijiko 3 vya chai vya sukari kwenye maji, au kijiko 1 kikubwa cha asali.

• Subiri dakika 15 na pima tena.

• Kama bado chini ya 3.9, rudia.

• Ikipanda, kula chakula chenye wanga (mkate, ugali, wali) ili isishuke tena.

Hospitalini

• Glucose kwa mshipa au sindano ya glucagon.

• Kutibu chanzo – kurekebisha dawa, kutibu malaria au sepsisi.

Kinga

• Usiruke milo ukitumia insulini au vidonge vya kisukari.

• Beba sukari, pipi au juisi kila wakati.

• Pima sukari mara kwa mara, hasa kabla ya kuendesha na mazoezi.

• Kula kitu kabla ya pombe na usinywe nyingi.

• Mwambie daktari ukipata vipindi vya sukari kushuka – dozi irekebishwe.

• Familia ijue dalili na huduma ya kwanza.

Lini umwone daktari

• Sukari kushuka zaidi ya mara moja kwa wiki.

• Kutopata dalili za mwanzo (hypoglycaemia unawareness).

• Sukari kushuka bila kisukari.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara