Mwandishi:
Mhhariri
Imeboreshwa:
30 Oktoba 2026, 13:05:34
Mpasuko wa njia ya haja kubwa (anal fissure)
Maelezo ya jumla
Njia ya haja kubwa imezungukwa na misuli ya mlango (sphincter). Choo kigumu kikichana ngozi, maumivu hufanya misuli kubana, kubana hupunguza damu na kuzuia mchaniko kupona – mzunguko unaojirudia.
Mipasuko mingi iko katikati nyuma. Mpasuko pembeni au mingi huashiria visababishi vingine – vidonda vya utumbo mpana/Crohn, TB, VVU, kaswende, herpes.
Takwimu za ugonjwa
Ni tatizo la kawaida kwa watu wa umri wote, hasa vijana wazima na watoto wachanga, na kwa wanawake baada ya kujifungua.
Visababishi na vihatarishi
Choo kigumu na kusukuma.
Kuharisha kwa muda mrefu.
Kujifungua.
Ngono ya njia ya haja kubwa.
Crohn's disease, TB, VVU, magonjwa ya zinaa – mipasuko isiyo ya kawaida.
Lishe yenye nyuzi kidogo, maji kidogo.
Jinsi ugonjwa unavyotokea
Ghafla – chini ya wiki 6, mchaniko safi. Sugu – zaidi ya wiki 6; kingo ngumu, kinyama kidogo nje (sentinel tag) na uvimbe ndani.
Dalili na viashiria
Maumivu makali wakati wa kupitisha choo – kama kukatwa au kupitisha vipande vya kioo.
Maumivu yanayoendelea dakika hadi saa baadaye.
Damu kidogo safi nyekundu kwenye karatasi au juu ya choo.
Kuogopa kwenda haja – choo huzidi kuwa kigumu.
Kinyama kidogo kwenye ukingo wa njia ya haja kubwa – mpasuko sugu.
Kuwasha.
Vipimo
Kuangalia njia ya haja kubwa kwa upole – mara nyingi inatosha.
Uchunguzi wa ndani kwa kidole au kamera huahirishwa kama maumivu ni makali.
Kolonoskopia, vipimo vya VVU, kaswende, TB – kwa mipasuko isiyo ya kawaida au damu nyingi.
Matibabu
Lainisha choo – nyuzi nyingi (mboga, matunda, nafaka zisizokobolewa, maharagwe), maji ya kutosha, dawa za kulainisha choo kwa ushauri.
Kukaa kwenye maji ya uvuguvugu (sitz bath) dakika 10 hadi 15 mara 2 hadi 3 kwa siku na baada ya choo.
Mafuta ya kulegeza misuli – glyceryl trinitrate (GTN) au diltiazem kwa wiki 6 hadi 8, kwa ushauri; yanaweza kuleta kichwa kuuma.
Mafuta ya ganzi – lidocaine kabla ya choo, kwa muda mfupi.
Sindano ya botulinum – kwa mpasuko sugu.
Upasuaji mdogo (lateral internal sphincterotomy) – kwa wasiopona; mafanikio zaidi ya asilimia 90.
Matatizo yanayoweza kutokea
Mpasuko sugu.
Kurudi.
Mara chache – jipu au fistula; soma Njia ya haja kubwa kutoa usaha.
Baada ya upasuaji – kushindwa kidogo kuzuia gesi (mara chache).
Kinga
Kula nyuzi nyingi na kunywa maji ya kutosha.
Usibane wala kukaa chooni muda mrefu (usisome simu chooni).
Nenda haja unapohisi.
Tibu kuharisha mapema.
Mazoezi ya kila siku.
Lini umwone daktari
Maumivu makali wakati wa choo kwa zaidi ya wiki 1.
Damu kwenye choo.
Mpasuko usiopona wiki 6 hadi 8.
Mapema: homa, uvimbe unaouma karibu na njia ya haja kubwa, damu nyingi au mabadiliko ya choo kwa mtu zaidi ya miaka 50.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Napata maumivu makali kama kukatwa na wembe nikienda haja na damu kidogo, ni nini?
Mara nyingi ni mpasuko wa njia ya haja kubwa. Lainisha choo kwa nyuzi na maji, kaa kwenye maji ya uvuguvugu na onana na mtoa huduma kwa mafuta.
2. Kuna tofauti gani na bawasiri?
Bawasiri mara nyingi huleta damu bila maumivu makali; mpasuko huleta maumivu makali sana wakati na baada ya choo.
3. Mpasuko unapona wenyewe?
Wengi hupona ndani ya wiki 6 kwa kulainisha choo na kukaa kwenye maji ya uvuguvugu.
4. Naogopa kwenda haja kwa sababu ya maumivu, nifanyeje?
Kuogopa hufanya choo kuwa kigumu zaidi. Tumia dawa ya kulainisha choo na mafuta ya ganzi kabla ya choo, kwa ushauri.
5. Mafuta ya GTN yananiletea kichwa kuuma, nifanyeje?
Ni athari ya kawaida. Mwambie mtoa huduma – diltiazem ni mbadala.
6. Mpasuko umechukua miezi 3 bila kupona, nifanyeje?
Onana na daktari wa upasuaji – sindano ya botulinum au upasuaji mdogo huponya wengi.
7. Upasuaji wa mpasuko unaleta kushindwa kuzuia choo?
Mara chache kidogo gesi. Daktari atakueleza hatari.
8. Mtoto mchanga analia akienda haja na kuna damu kidogo, ni nini?
Mara nyingi ni mpasuko kutokana na choo kigumu. Mpeleke kwa mtoa huduma.
9. Chakula gani kinasaidia?
Mboga, matunda (papai, parachichi), maharagwe, nafaka zisizokobolewa na maji mengi.
10. Nimejifungua na sasa napata maumivu makali ya choo, vinahusiana?
Ndiyo, kujifungua na choo kigumu baada ya kujifungua huleta mpasuko. Lainisha choo na mwone mtoa huduma.