Dalili za msongo wa mawazo

Maelezo ya jumla

Msongo wa muda mfupi ni wa kawaida na unaweza kusaidia – unakuandaa kukabiliana na changamoto kwa kutoa homoni kama adrenaline na cortisol. Shida ni pale msongo unapodumu kwa wiki au miezi – homoni hizo huathiri moyo, usingizi, kinga, tumbo na hisia.

Msongo si udhaifu wala si kukosa imani. Ni hali ya kibinadamu inayoweza kudhibitiwa.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Msongo mfupi (acute) – kabla ya mtihani, mahojiano, ajali; huisha tukio likipita.

• Msongo wa muda mrefu (chronic) – matatizo yanayoendelea: kazi, ndoa, umaskini, kuuguza mgonjwa.

• Msongo baada ya tukio la kiwewe – ajali, ukatili, vita; kumbukumbu zinazorudi, ndoto mbaya – soma PTSD.

• Unapogeuka kuwa ugonjwa – wasiwasi wa jumla au huzuni (depression) – dalili kali kwa zaidi ya wiki 2 zinazoharibu maisha yako.

Visababishi

• Kazi nyingi, kupoteza kazi, mitihani.

• Matatizo ya fedha na madeni.

• Mahusiano – ndoa, familia, talaka.

• Kifo cha mpendwa.

• Ugonjwa wako au wa mpendwa.

• Ukatili na unyanyasaji.

• Mabadiliko makubwa – kuhamia, kuoa, kupata mtoto.

• Matumizi ya pombe na dawa za kulevya.

Dalili zinazoambatana

Mwilini

• Kichwa kuuma na misuli ya shingo na mabega kukaza.

• Kukosa usingizi au kulala sana.

• Uchovu.

• Mapigo ya moyo kwenda kasi, jasho, kutetemeka.

• Tumbo kuvurugika, kiungulia, kuharisha au choo kigumu.

• Kupungua au kuongezeka hamu ya kula.

• Kupungua hamu ya tendo la ndoa; hedhi kuvurugika.

• Kuugua mara kwa mara.

Akilini na kitabia

• Wasiwasi, hasira, kukasirika haraka.

• Kushindwa kuzingatia, kusahau.

• Kujitenga na watu.

• Kulia kwa urahisi, huzuni.

• Kuongeza pombe, sigara au dawa.

Dalili za hatari

Tafuta msaada mara moja ukiwa na:

• Mawazo ya kujiua au kujidhuru – zungumza na mtu unayemwamini na nenda kituo cha afya mara moja.

• Maumivu ya kifua, kupumua kwa shida – usidhani ni msongo tu; chunguza moyo.

• Kushindwa kabisa kufanya kazi za kila siku.

• Kusikia sauti au kuona vitu visivyokuwepo.

• Kutumia pombe au dawa ili kukabiliana.

Vipimo

• Mazungumzo na mtoa huduma – maswali ya msongo, wasiwasi na huzuni.

• Shinikizo la damu, sukari, tezi ya shingo – kuondoa magonjwa yanayofanana.

• Kipimo cha damu – kwa uchovu.

• ECG – kwa mapigo ya moyo.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Mazoezi – dakika 30 kwa siku hupunguza homoni za msongo.

• Usingizi – saa 7 hadi 9 kwa mpangilio.

• Kupumua taratibu – vuta pumzi sekunde 4, shikilia 4, toa 6; rudia dakika 5.

• Zungumza – na rafiki, familia, kiongozi wa dini au mshauri.

• Panga mambo – andika orodha, gawanya kazi kubwa, sema "hapana" inapobidi.

• Ushauri wa kitaalamu (counselling, CBT) – husaidia sana.

• Dawa – kwa wasiwasi au huzuni kali, kwa ushauri wa daktari; si kila mtu anahitaji.

• Epuka pombe, sigara na dawa za usingizi bila ushauri.

Kinga

• Tenga muda wa kupumzika na kufanya unachopenda kila siku.

• Kula mlo kamili na kunywa maji.

• Punguza kahawa na pombe.

• Kuwa na malengo yanayowezekana.

• Dumisha mahusiano mazuri na watu.

Lini umwone daktari

• Dalili zinazodumu zaidi ya wiki 2.

• Msongo unaoharibu kazi, masomo au mahusiano.

• Kukosa usingizi kwa muda mrefu.

• Unahisi huwezi kukabiliana peke yako.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara