Shinikizo la chini la damu (hypotension)

Maelezo ya jumla

Shinikizo la damu hupimwa kwa namba mbili: ya juu (moyo unaposukuma) na ya chini (moyo unapopumzika). Shinikizo la chini la damu kwa kawaida ni chini ya 90/60 mmHg, au kushuka sana kutoka kiwango chako cha kawaida.

Kwa vijana, wanawake wembamba na wanariadha, shinikizo la chini ni la kawaida kwao na halileti dalili. Tatizo ni pale linaposhuka ghafla au kiasi kwamba ubongo, moyo na figo havipati damu ya kutosha. Likishuka sana hutokea mshtuko (shock) – dharura ya kuokoa maisha.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Ukisimama (orthostatic hypotension) – kizunguzungu au giza machoni sekunde chache baada ya kuinuka; huwapata zaidi wazee, wenye kisukari, wanaotumia dawa za presha na waliopungukiwa maji.

• Baada ya kula – hasa wazee, saa 1 hadi 2 baada ya mlo mkubwa.

• Kuzimia kwa neva (vasovagal) – baada ya kusimama muda mrefu, kuona damu, hofu au maumivu; soma Kuzimia.

• Mshtuko – shinikizo kushuka sana pamoja na ngozi baridi, mapigo ya kasi na dhaifu, kuchanganyikiwa.

Visababishi

• Upungufu wa maji – kuharisha (kipindupindu), kutapika, jasho jingi, kutokunywa maji, joto.

• Kupoteza damu – ajali, damu baada ya kujifungua, vidonda vya tumbo vinavyovuja.

• [Sepsisi](/magonjwa-na-saratani/sepsisi-sepsis) na malaria kali.

• [Mzio mkali (anaphylaxis)](/magonjwa-na-saratani/mzio-mkali-anaphylaxis) – baada ya dawa, sindano, nyuki au chakula.

• Moyo – mapigo ya polepole au kasi sana, shambulio la moyo, moyo kushindwa, valvu.

• Dawa – za shinikizo la juu la damu, za kutoa maji, za moyo, za akili, za nguvu za kiume; pombe.

• Homoni – tezi za adrenali kushindwa, tezi ya shingo, sukari kushuka.

• Ujauzito – hasa miezi 6 ya kwanza.

• Magonjwa ya neva – kisukari cha muda mrefu, Parkinson.

Dalili zinazoambatana

• Kizunguzungu au kichwa chepesi, hasa ukisimama – soma Kizunguzungu.

• Kuzimia.

• Kuona giza au ukungu.

• Uchovu na udhaifu.

• Kichefuchefu.

• Kushindwa kufikiri vizuri.

Dalili za hatari

Hizi ni dalili za mshtuko – nenda hospitali mara moja:

• Ngozi baridi, yenye jasho na rangi iliyofifia.

• Mapigo ya moyo ya kasi na dhaifu.

• Kupumua haraka.

• Kuchanganyikiwa au kusinzia.

• Kukojoa kidogo sana au kutokojoa.

• Pamoja na: kutokwa damu nyingi, kuharisha au kutapika sana, homa kali, au uvimbe wa uso na kupumua kwa shida baada ya dawa au chakula.

Vipimo

• Kupima shinikizo la damu ukiwa umelala, kisha baada ya kusimama dakika 1 na 3 – kushuka kwa 20/10 mmHg au zaidi huthibitisha shinikizo kushuka ukisimama.

• Kipimo kamili cha damu, malaria.

• Sukari, madini na figo.

• ECG na Echo ya moyo.

• Homoni – tezi ya shingo na cortisol.

• Kipimo cha mimba.

• Kupitia dawa zote unazotumia.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Kwa mujibu wa STG 2026, matibabu hulenga chanzo, si namba pekee:

• Bila dalili – kwa kawaida hakuna matibabu.

• Upungufu wa maji – maji na ORS, au maji kwa mshipa kwa wagonjwa wakali.

• Mshtuko – oksijeni, maji mengi kwa mshipa haraka, kutibu chanzo (antibiotiki kwa sepsisi, adrenaline kwa mzio mkali, kuzuia damu na kuongezewa damu), na dawa za kupandisha shinikizo hospitalini.

• Dawa – daktari hupunguza au kubadilisha dawa zinazoshusha shinikizo.

• Homoni – kutibu tezi za adrenali au ya shingo.

Kwa shinikizo kushuka ukisimama

• Inuka taratibu – kaa kwanza kitandani dakika 1 kabla ya kusimama.

• Kunywa maji ya kutosha.

• Kuongeza chumvi kidogo kwenye chakula – kwa ushauri wa daktari tu (si kwa wenye moyo au figo).

• Soksi za kubana miguu.

• Kaza misuli ya miguu ukisimama muda mrefu.

• Lala kichwa kikiwa juu kidogo.

Kinga

• Kunywa maji ya kutosha, hasa wakati wa joto na ukiharisha.

• Punguza pombe.

• Kula milo midogo ya mara kwa mara kama shinikizo hushuka baada ya kula.

• Wanaotumia dawa za presha wapime shinikizo mara kwa mara na wasiongeze dawa wenyewe.

• Wenye mzio mkali wajue kichochezi chao.

Lini umwone daktari

• Kizunguzungu au kuzimia kunakojirudia.

• Kizunguzungu tangu uanze dawa mpya.

• Mzee ameanguka.

• Shinikizo la chini pamoja na uchovu, kupungua uzito na ngozi kuwa nyeusi – tezi za adrenali.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara