Maelezo ya jumla

Utumbo unahitaji damu nyingi, hasa baada ya kula. Ateri tatu kuu kutoka aota (celiac, superior na inferior mesenteric) hulisha utumbo. Zikiziba, sehemu ya utumbo hukosa oksijeni na inaweza kufa (gangrene) ndani ya saa chache.

Ni ugonjwa adimu lakini hatari sana – vifo ni zaidi ya nusu kwa aina ya ghafla, mara nyingi kwa sababu hugunduliwa kwa kuchelewa.

Takwimu za ugonjwa

Hutokea zaidi kwa wazee zaidi ya miaka 60 wenye magonjwa ya moyo na mishipa. Ni chanzo cha karibu mgonjwa 1 kati ya 1,000 wanaolazwa kwa maumivu ya tumbo.

Visababishi na vihatarishi

• Kipande cha damu kutoka moyoni (embolism) – atrial fibrillation, baada ya shambulio la moyo, valvu za moyo.

• Ateri kubana kwa mafuta ([atherosclerosis](/magonjwa-na-saratani/mishipa-ya-ateri-kuwa-migumu-atherosclerosis)) kisha kuziba (thrombosis) – wavutaji sigara, kisukari, lehemu.

• Damu kutofika kwa shinikizo la chini – mshtuko, moyo kushindwa, dawa (non-occlusive).

• Mshipa wa vena wa utumbo kuganda – magonjwa ya kuganda damu, saratani, ini, baada ya upasuaji.

• Vihatarishi: umri, sigara, shinikizo la juu, kisukari, lehemu.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Damu ikikatika, utando wa ndani wa utumbo huharibika kwanza, kisha ukuta mzima. Bakteria hupita kwenye damu (sepsisi), utumbo hufa na kutoboka, na kuleta peritonaitisi.

Dalili na viashiria

Ya ghafla

• Maumivu makali sana ya tumbo ya ghafla – mara nyingi katikati karibu na kitovu – yasiyolingana na uchunguzi (tumbo ni laini ingawa mgonjwa analia kwa maumivu).

• Kutapika, kuharisha au haja ya ghafla.

• Baadaye: kinyesi cheusi au chenye damu, tumbo kuvimba na kuwa gumu, homa, mshtuko.

Sugu

• Maumivu ya tumbo la juu dakika 15 hadi 60 baada ya kula, yanadumu saa 1 hadi 3.

• Hofu ya kula.

• Kupungua uzito.

• Kichefuchefu, kuharisha.

Vipimo

• CT angiography ya tumbo – kipimo kikuu.

• Lactate na kipimo kamili cha damu – huongezeka utumbo ukifa.

• ECG – atrial fibrillation.

• Ultrasound ya Doppler – aina sugu.

• Upasuaji wa kuchunguza (laparotomy) – mara nyingi hufanywa moja kwa moja kwa aina ya ghafla.

Matibabu

• Ya ghafla – dharura: maji ya mshipa, antibiotiki, heparin; kufungua mshipa (upasuaji wa kuondoa kipande au stent) na kukata sehemu ya utumbo iliyokufa.

• Sugu – kupanua mshipa kwa puto na stent, au upasuaji wa kupitisha damu (bypass); kuacha sigara; statins na aspirin.

• Mshipa wa vena – dawa za kuzuia damu kuganda kwa miezi kadhaa.

• Kuzuia kurudi – kutibu atrial fibrillation kwa dawa za kuzuia kuganda.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Utumbo kufa (gangrene) na kutoboka.

• Sepsisi na kifo.

• Utumbo mfupi baada ya kukata sehemu kubwa – utapiamlo.

• Utumbo kubana (stricture) baadaye – soma Kuziba kwa utumbo.

Kinga

• Acha sigara.

• Dhibiti shinikizo, kisukari na lehemu.

• Wenye atrial fibrillation watumie dawa za kuzuia kuganda kama walivyoshauriwa.

• Usipuuzie maumivu ya tumbo baada ya kula kwa mzee mwenye magonjwa ya mishipa.

Lini umwone daktari

• Mara moja: maumivu makali sana ya ghafla ya tumbo kwa mzee mwenye ugonjwa wa moyo au atrial fibrillation.

• Maumivu ya tumbo kila baada ya kula na kupungua uzito.

• Kinyesi chenye damu pamoja na maumivu ya tumbo.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara