Maelezo ya jumla

Klamidia ni mojawapo ya magonjwa ya zinaa yanayoenea zaidi duniani. Husababishwa na bakteria aitwaye *Chlamydia trachomatis*, anayeishi ndani ya seli za shingo ya kizazi, mrija wa mkojo, puru, koo na macho.

Hatari kubwa ya klamidia ni kwamba mara nyingi haina dalili. Mtu anaweza kuwa nayo kwa miezi au miaka bila kujua, akaendelea kuiambukiza na kupata madhara ya kudumu ya uzazi.

Mara nyingi huambatana na kisonono, ndiyo maana dawa za kutibu vyote viwili hutolewa pamoja.

Takwimu za ugonjwa

WHO inakadiria takribani watu milioni 129 walipata klamidia mwaka 2020. Huwapata zaidi vijana wa miaka 15 hadi 25. Wanawake 7 kati ya 10 na wanaume nusu walioambukizwa hawana dalili.

Visababishi na vihatarishi

• Ngono isiyo salama – ukeni, njia ya haja kubwa au mdomo, bila kondomu.

• Wapenzi wengi, au mpenzi mwenye wapenzi wengi.

• Umri mdogo – chini ya miaka 25.

• Kuwahi kupata ugonjwa wa zinaa kabla.

• Kutoka kwa mama kwenda kwa mtoto wakati wa kujifungua – mtoto hupata maambukizi ya macho au nimonia.

Klamidia haiambukizwi kwa kushikana mikono, kukaa kwenye kiti cha choo, kuogelea au kutumia vyombo pamoja.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Bakteria huingia ndani ya seli za utando wa sehemu za siri na kuzaliana ndani yake. Kinga ya mwili hupambana na kusababisha uvimbe. Kwa mwanamke, bakteria hupanda kutoka shingo ya kizazi hadi kizazi na mirija ya uzazi – husababisha maambukizi ya via vya uzazi (PID).

Uvimbe wa muda mrefu huacha makovu kwenye mirija ya uzazi, ambayo huzuia yai na mbegu kukutana (ugumba) au husababisha mimba kukwama kwenye mrija (mimba nje ya kizazi). Kwa mwanaume, bakteria huweza kufika kwenye korodani na kusababisha uvimbe wa epididimisi.

Dalili na viashiria

Kwa wanawake

• Uchafu ukeni usio wa kawaida.

• Maumivu au kuungua wakati wa kukojoa.

• Damu baada ya tendo la ndoa au kati ya hedhi.

• Maumivu ya tumbo la chini au wakati wa tendo la ndoa.

Kwa wanaume

• Majimaji meupe au maji maji yanayotoka uumeni, hasa asubuhi.

• Maumivu au kuungua wakati wa kukojoa.

• Muwasho ndani ya uume.

• Maumivu na uvimbe wa korodani (nadra).

Sehemu nyingine

• Puru – maumivu, uchafu au damu (proktaitisi).

• Macho – macho mekundu na kutoa uchafu.

• Koo – mara nyingi bila dalili.

Dalili, zikiwepo, huanza wiki 1 hadi 3 baada ya kuambukizwa. Wengi hawana dalili kabisa.

Vipimo

• Kipimo cha vinasaba (NAAT) kwenye mkojo au usufi wa uke, shingo ya kizazi, puru au koo – kipimo bora kinachopendekezwa.

• Kama NAAT haipatikani – vipimo vingine vya maabara, au matibabu kwa kufuata dalili (njia ya sindromu).

• Kupima magonjwa mengine ya zinaa kwa wakati mmoja – kisonono, kaswende, VVU, homa ya ini B.

• Kipimo cha ujauzito pale inapohitajika.

Matibabu

Kwa mujibu wa STG 2026, klamidia hutibika vizuri kwa dawa za kuua bakteria:

• Doxycycline kwa wiki moja, au azithromycin dozi moja.

• Wajawazito hupewa dawa salama kwa ujauzito (mf. azithromycin au amoxicillin) – si doxycycline.

• Mwenzi au wenzi wote wa miezi 2 iliyopita lazima watibiwe hata kama hawana dalili.

• Acha kujamiiana mpaka wewe na mwenzi mmemaliza matibabu na siku 7 zimepita.

• Kupima tena baada ya miezi 3 – kwa sababu kuambukizwa tena ni kawaida.

• Wajawazito hupimwa tena baada ya matibabu kuhakikisha wamepona.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Maambukizi ya via vya uzazi (PID) na maumivu sugu ya nyonga.

• Ugumba kwa wanawake (na mara chache kwa wanaume).

• Mimba kutunga nje ya kizazi.

• Uvimbe wa korodani na epididimisi kwa wanaume.

• Kwa mjamzito – kujifungua kabla ya wakati; mtoto kupata maambukizi ya macho au nimonia.

• Kuongezeka kwa hatari ya kuambukizwa VVU.

• Uvimbe wa viungo (reactive arthritis) – nadra.

Kinga

• Tumia kondomu kila mara na kwa usahihi.

• Punguza idadi ya wapenzi; kuwa mwaminifu kwa mpenzi mmoja aliyepima.

• Pima magonjwa ya zinaa ukibadilisha mpenzi, hata bila dalili.

• Wajawazito hupimwa kliniki ya wajawazito.

• Mjulishe mwenzi ukigundulika ili naye atibiwe.

Lini umwone daktari

• Una uchafu usio wa kawaida ukeni au majimaji uumeni.

• Unasikia maumivu au kuungua wakati wa kukojoa.

• Mpenzi wako amegundulika na ugonjwa wa zinaa.

• Damu baada ya tendo la ndoa, maumivu ya tumbo la chini au maumivu ya korodani.

• Umefanya ngono isiyo salama – pima hata kama huna dalili.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara