Kuchuruzika udenda

Kuchuruzika udenda ni mate kutoka mdomoni bila kukusudia. Kwa watoto wadogo ni kawaida. Kwa watu wazima mara nyingi hutokana na kushindwa kumeza au kufunga midomo – kiharusi, Parkinson, kupooza kwa uso, ugonjwa wa neva – au mate mengi kwa vidonda vya mdomo, maumivu ya koo, dawa au sumu. Udenda wa ghafla pamoja na kushindwa kumeza au kupumua ni dharura.

Mtu hutengeneza zaidi ya lita moja ya mate kwa siku na huyameza bila kujua. Kuchuruzika udenda hutokea mate yanapozidi uwezo wa kuyameza, au misuli ya midomo, ulimi na koo inaposhindwa kuyadhibiti.

Kwa watoto chini ya miaka 2 ni kawaida, hasa wakiota meno. Kwa watu wazima kwa kawaida ni ishara ya tatizo linalohitaji kujulikana.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Ghafla – kiharusi, kupooza kwa uso, maambukizi makali ya koo, kitu kukwama kooni, mzio mkali, sumu.

• Taratibu, kwa muda mrefu – Parkinson, ugonjwa wa neva za mwendo, baada ya kiharusi, ulemavu wa ubongo.

• Usiku tu ukilala – mara nyingi kawaida, au pua kuziba.

Visababishi

Kushindwa kumeza au kufunga midomo

• Kiharusi.

• Kupooza kwa neva ya uso (Bell's palsy).

• Parkinson.

• Ugonjwa wa neva za mwendo.

• Ulemavu wa ubongo (cerebral palsy).

• Kitu kukwama kooni – soma Njia ya hewa kuziba ghafla.

Mate mengi au maumivu ya kumeza

• Vidonda mdomoni na meno yanayouma.

• Maumivu ya koo, mafindofindo, jipu la koo.

• Ujauzito.

• Tindikali kupanda.

• Dawa – baadhi ya dawa za akili na za Alzheimer's.

• Sumu – dawa za kuua wadudu (organophosphates) – dharura.

• Kichaa cha mbwa – kumeza kwa shida na udenda.

Dalili zinazoambatana

• Kushindwa kumeza – soma Hisia za uvimbe ndani ya koo.

• Kushindwa kuongea vizuri – soma Kupoteza uwezo wa kutamka maneno.

• Uso kupinda.

• Kutetemeka kwa mikono – Parkinson.

• Homa na maumivu ya koo.

• Ngozi ya kidevu kuwashwa na kupasuka.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na udenda pamoja na:

• Kushindwa kupumua au kelele ya kupumua.

• Kushindwa kumeza hata mate, homa na maumivu makali ya koo.

• Uso kupinda, udhaifu wa upande mmoja au kushindwa kuongea ghafla – kiharusi.

• Kutokwa jasho jingi, macho kuwa madogo, kutapika baada ya kugusa dawa za kuua wadudu – sumu.

• Baada ya kung'atwa na mbwa.

Vipimo

• Uchunguzi wa mdomo, koo na neva.

• Kipimo cha kumeza kwa mtaalamu.

• CT au MRI ya ubongo – kiharusi.

• Laryngoscopy – koo.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kutibu chanzo – maambukizi, vidonda, dawa.

• Mazoezi ya kumeza na midomo – kwa mtaalamu wa kuongea na kumeza.

• Kukaa wima, kichwa juu wakati wa kula.

• Dawa za kupunguza mate au sindano za botox kwenye tezi za mate – kwa udenda wa muda mrefu, kwa ushauri wa daktari.

• Upasuaji – mara chache.

• Kulinda ngozi – kufuta kwa upole na kupaka mafuta.

Kinga

• Dhibiti shinikizo la damu kuzuia kiharusi.

• Hifadhi dawa za kuua wadudu mbali na watoto na chakula.

• Pata chanjo ya kichaa cha mbwa baada ya kung'atwa.

Lini umwone daktari

• Udenda mpya kwa mtu mzima.

• Udenda kwa mtoto zaidi ya miaka 4.

• Udenda pamoja na kukabwa mara kwa mara wakati wa kula.

• Udenda unaoongezeka taratibu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara