Kutokwa damu puani

Kutokwa damu puani (epistaxis) mara nyingi hutoka sehemu ya mbele ya pua kutokana na hewa kavu, kuchokonoa pua, mafua, mzio au jeraha, na huacha kwa kubana pua dakika 10 hadi 15. Damu kwenye kamasi baada ya mafua makali mara nyingi si hatari. Damu nyingi isiyokoma, damu inayorudi mara kwa mara, au pamoja na kutokwa damu sehemu nyingine inaweza kuashiria shinikizo la juu, dawa za kuyeyusha damu, matatizo ya kuganda damu au uvimbe wa pua.

Pua ina mishipa mingi midogo ya damu karibu na uso wa ndani, hasa sehemu ya mbele katikati (Little's area). Ukavu au jeraha dogo huifanya ivuje damu kwa urahisi.

Damu ya nyuma ya pua (mara chache, zaidi kwa wazee) hutiririka kooni na ni vigumu kusimamisha.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Matone au damu kidogo kwenye kamasi baada ya kupenga sana – mishipa midogo; mafua, mzio.

• Damu ya ghafla kutoka tundu moja, inaacha kwa kubana – damu ya mbele; ukavu, kuchokonoa.

• Damu nyingi inayotiririka kooni, haiachi kwa kubana – damu ya nyuma; wazee, shinikizo la juu.

• Inarudi mara kwa mara, pamoja na michubuko na damu fizini – matatizo ya kuganda damu, saratani ya damu, ini, dawa.

• Tundu moja, pua kuziba, uso kuvimba, kwa mtu mzima – uvimbe wa pua au sinus.

• Homa kali na damu – dengue.

Visababishi

• Hewa kavu na joto.

• Kuchokonoa pua.

• Mafua, sinus, mafua ya mzio.

• Jeraha la pua.

• Dawa za kunyunyiza puani (steroid) zikitumika vibaya.

• Dawa za kuyeyusha damu, aspirin.

• Shinikizo la juu la damu – huzidisha damu.

• Matatizo ya kuganda damu, saratani ya damu, ini.

• Vinyama na uvimbe wa pua.

• Dengue na maambukizi mengine.

Dalili zinazoambatana

• Majimaji puani.

• Pua kuuma.

• Kizunguzungu – damu nyingi.

• Michubuko, damu fizini – kuganda damu.

• Upungufu wa damu – damu inayorudi.

Dalili za hatari

Huduma ya kwanza: keti, inama mbele kidogo (usilale chali wala kuinamisha kichwa nyuma), bana sehemu laini ya pua kwa dakika 10 hadi 15 bila kuachia, pumua kwa mdomo, tema damu. Kitambaa baridi juu ya pua husaidia.

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Damu isiyokoma baada ya dakika 20 za kubana.

• Damu nyingi, kizunguzungu, kuzimia.

• Baada ya jeraha la kichwa au uso.

• Unatumia dawa za kuyeyusha damu.

• Damu inatiririka kooni kwa wingi.

Vipimo

• Kuangalia ndani ya pua.

• Shinikizo la damu.

• Kipimo kamili cha damu, vipimo vya kuganda damu.

• Endoskopia ya pua – damu inayorudi au tundu moja.

• CT scan – uvimbe unaoshukiwa.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kubana pua – dakika 10 hadi 15.

• Kuchoma mshipa (cautery) – kwa damu inayorudi kutoka mshipa mmoja.

• Kufunga pua (packing) – hospitalini kwa damu isiyokoma.

• Kutibu chanzo – shinikizo, mzio, dawa, kuganda damu.

• Baada ya damu kukoma – usipenge kwa nguvu wala kuchokonoa kwa siku 1 hadi 2; paka vaseline ndani ya pua kwa ukavu.

Kinga

• Usichokonoe pua; kata kucha za watoto.

• Paka vaseline ndani ya pua kwenye hewa kavu.

• Tibu mafua ya mzio.

• Dhibiti shinikizo la damu.

• Tumia dawa za kunyunyiza puani kwa usahihi – elekeza mbali na katikati ya pua.

Lini umwone daktari

• Damu puani zaidi ya mara 1 kwa wiki.

• Damu tundu moja pamoja na pua kuziba.

• Damu pamoja na michubuko au damu fizini.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara