Sindromu ya ovari yenye vifukomaji vingi (PCOS) ni hali ya kawaida ya homoni kwa wanawake wa umri wa kuzaa, inayompata takribani mwanamke 1 kati ya 10. Ovari hutengeneza homoni za kiume (androjeni) kwa wingi kidogo kuliko kawaida, na yai halitoki kila mwezi. Matokeo yake ni hedhi isiyo na mpangilio au inayokaa miezi bila kuja, nywele nyingi usoni na mwilini, chunusi, nywele za kichwa kupungua, uzito kuongezeka, na wakati mwingine kuchelewa kupata mimba.

Jina linapotosha kidogo: "vifukomaji" vinavyoonekana kwenye ultrasound si sisti za ugonjwa, bali ni vifuko vidogo vya mayai visivyokomaa. PCOS haina tiba ya kuiondoa kabisa, lakini dalili zake zinadhibitika vizuri kwa mabadiliko ya mtindo wa maisha, vidonge vya homoni, dawa za kuchochea yai kutoka na matibabu ya ngozi. Wanawake wengi wenye PCOS hupata mimba, baadhi kwa urahisi na wengine baada ya matibabu. Ni muhimu pia kuchunguza kisukari, presha na lehemu, kwa sababu PCOS huongeza hatari yake.

PCOS si ugonjwa wa ovari peke yake, bali ni hali ya mwili mzima inayohusisha homoni, insulini na uzito. Kila mwanamke huathirika kwa namna yake: wengine wana hedhi isiyo na mpangilio tu, wengine nywele nyingi na chunusi, na wengine wanagundua wanapotafuta mimba. Ndiyo sababu matibabu hupangwa kulingana na tatizo linalomsumbua mwanamke zaidi.

Dalili nyingi za PCOS zinafanana na hali nyingine za homoni. Kwa maelezo ya jumla soma Dalili za homoni kuvurugika na Hedhi yenye damu kidogo.

Takwimu za ugonjwa

• Huwapata takribani asilimia 10 hadi 13 ya wanawake wa umri wa kuzaa duniani; wengi hawajui wanayo.

• Ni chanzo kikuu cha yai kutotoka kwa mpangilio, na mojawapo ya visababishi vikuu vya kuchelewa kupata mimba kwa wanawake.

• Hadi wanawake 7 kati ya 10 wenye PCOS wana ukinzani wa insulini, hata baadhi wasio na uzito mkubwa.

• Hatari ya kupata kisukari aina ya pili ni kubwa mara 3 hadi 4 kuliko kwa wanawake wengine, na kisukari cha ujauzito pia ni cha kawaida zaidi.

• Dalili mara nyingi huanza baada ya balehe, lakini kwa wasichana wengi utambuzi husubiri hadi miaka 2 hadi 8 baada ya hedhi ya kwanza, kwa sababu hedhi isiyo na mpangilio ni ya kawaida mwanzoni.

Visababishi na vihatarishi

Chanzo halisi hakijulikani kikamilifu, lakini mambo haya yanachangia:

• Urithi: PCOS huonekana zaidi kwenye familia; kama mama au dada ana PCOS au kisukari, uwezekano ni mkubwa zaidi.

• Ukinzani wa insulini: mwili unahitaji insulini nyingi kudhibiti sukari, na insulini nyingi huchochea ovari kutengeneza homoni za kiume. Soma Chumvi na ukinzani wa homoni ya insulini.

• Uzito mkubwa: hauleti PCOS peke yake, lakini huongeza ukinzani wa insulini na kufanya dalili kuwa kali zaidi. Soma Uzito uliopitiliza.

• Uvimbe mdogo wa kudumu mwilini unaohusiana na mtindo wa maisha.

• Mazingira ya tumboni kabla ya kuzaliwa: tafiti ndogo zimeonyesha homoni za mama wakati wa ujauzito zinaweza kuchangia; tafiti kubwa zinahitajika.

PCOS haisababishwi na kutumia njia za uzazi wa mpango, kutoa mimba au uchawi, na haiambukizi.

Jinsi ugonjwa unavyotokea

Kwa kawaida kila mwezi kifuko kimoja cha yai hukomaa na kutoa yai. Kwa mwanamke mwenye PCOS, homoni za kiume nyingi na insulini nyingi huzuia vifuko kukomaa. Vifuko vingi vidogo hubaki kwenye ovari bila kutoa yai, na ndivyo vinavyoonekana kama "vifukomaji vingi" kwenye ultrasound.

Yai lisipotoka, homoni ya projesteroni haitengenezwi. Utando wa ndani wa kizazi huendelea kujengeka kwa homoni ya estrojeni bila kutoka kwa wakati, hivyo hedhi huchelewa kwa miezi, kisha huweza kuja nyingi. Kwa muda mrefu hali hii huongeza hatari ya utando wa ndani wa kizazi kukua kupita kiasi. Homoni za kiume nyingi ndizo husababisha nywele nyingi, chunusi na nywele za kichwa kupungua.

Dalili na viashiria

Si lazima uwe na dalili zote. Wanawake wembamba pia hupata PCOS. Kwa kuongezeka uzito haraka soma Kuongezeka uzito kwa kasi.

Vipimo

Utambuzi kwa mwanamke mzima hufanyika akiwa na angalau mambo 2 kati ya haya 3, baada ya kuondoa visababishi vingine:

• Hedhi isiyo na mpangilio au yai kutotoka.

• Dalili au kipimo cha damu kinachoonyesha homoni za kiume nyingi.

• Ultrasound inayoonyesha vifuko vingi kwenye ovari, au kipimo cha damu cha homoni ya AMH kuwa juu.

Vipimo vinavyosaidia:

• Kipimo cha mimba, homoni ya tezi ya thairoidi na homoni ya maziwa (prolaktini), ili kuondoa hali nyingine zinazoleta dalili zinazofanana. Soma Chuchu kutoa majimaji.

• Homoni ya kiume (testosterone) kwenye damu.

• Sukari ya damu au kipimo cha HbA1c, na kipimo cha kunywa sukari kwa wanaopanga mimba au wenye vihatarishi.

• Lehemu na mafuta ya damu, pamoja na presha ya damu na uzito.

• Ultrasound ya ovari, mara nyingi ya ukeni, kwa wanawake wazima; kwa wasichana chini ya miaka 8 baada ya hedhi ya kwanza ultrasound haitumiki kutambua PCOS.

Matibabu

Mtindo wa maisha

• Kupunguza uzito kwa asilimia 5 hadi 10 tu kwa wenye uzito mkubwa mara nyingi hurudisha mpangilio wa hedhi na huongeza nafasi ya yai kutoka.

• Mazoezi angalau dakika 150 kwa wiki, kama kutembea haraka, pamoja na mazoezi ya misuli mara 2 kwa wiki.

• Mlo wenye mboga nyingi, nafaka zisizokobolewa, maharage, samaki na matunda, na kupunguza sukari, soda na vyakula vya kukaanga.

Dawa

Majina ya dawa yametajwa kwa elimu tu, si maelekezo ya kutumia. Kuhusu vidonge vya mchanganyiko soma Vidonge vya mchanganyiko, na kuhusu clomiphene soma Clomifene na siku za hatari.

Virutubisho vya inositol vinatangazwa sana kwa PCOS. Tafiti ndogo zimeonyesha faida kwa baadhi ya wanawake; tafiti kubwa zinahitajika, na havichukui nafasi ya matibabu yaliyothibitishwa.

Matatizo yanayoweza kutokea

• Kisukari aina ya pili na kisukari cha ujauzito.

• Presha ya damu, lehemu kuwa juu na magonjwa ya moyo baadaye maishani.

• Utando wa ndani wa kizazi kukua kupita kiasi, na mara chache saratani yake, kwa wanaokaa muda mrefu bila hedhi.

• Kuchelewa kupata mimba na, wakati wa ujauzito, hatari kubwa kidogo ya presha ya ujauzito na kuzaa kabla ya wakati.

• Kukoroma na kukosa pumzi usingizini.

• Sonona, wasiwasi na matatizo ya kula.

• Ini kuwa na mafuta mengi.

Kuhusu kuchelewa kupata mimba soma Ugumba.

Kinga

PCOS haizuiliki kabisa kwa sababu ina msingi wa urithi, lakini matatizo yake yanazuilika:

• Dumisha uzito wa afya na fanya mazoezi mara kwa mara.

• Pima sukari ya damu angalau kila miaka 1 hadi 3, na kabla ya kupanga mimba.

• Pima presha na lehemu mara kwa mara.

• Usikae zaidi ya miezi 3 bila hedhi bila kumwona mtoa huduma; dawa za projestini hulinda utando wa kizazi.

• Tafuta msaada mapema kwa sonona au wasiwasi.

Lini umwone daktari

• Hedhi isiyo na mpangilio kwa zaidi ya miaka 2 baada ya hedhi ya kwanza, au hedhi kukaa zaidi ya miezi 3 bila kuja.

• Nywele nyingi usoni na mwilini, au chunusi zisizopona.

• Mmetafuta mimba kwa miezi 12, au miezi 6 kama una zaidi ya miaka 35, au mara moja kama hedhi yako haina mpangilio kabisa.

• Kiu nyingi, kukojoa mara kwa mara au uchovu: pima sukari.

• Hedhi nzito sana baada ya kukaa muda mrefu bila hedhi. Soma Hedhi nzito na mabonge ya damu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara