Dalili za mzio

Maelezo ya jumla

Kinga ya mwili kawaida hupambana na vijidudu. Kwa mtu mwenye mzio, kinga hutambua kitu cha kawaida (kinachoitwa kichochezi) kama adui na kutoa kemikali kama histamine zinazoleta dalili.

Mzio mara nyingi hurithiwa na huenda pamoja na pumu ya kifua, mafua ya mzio na ukurutu.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Puani – chafya mfululizo, mafua ya maji, pua kuziba na kuwasha; soma Kutokwa na majimaji puani.

• Machoni – kuwasha, kuwa mekundu, machozi.

• Ngozini – vipele vinavyowasha vinavyohama (urticaria), ngozi kuwasha au kuvimba baada ya kugusa kitu (demataitisi ya mguso).

• Kifuani – kikohozi, kubanwa kifua, kupumua kwa mluzi.

• Tumboni (mzio wa chakula) – kichefuchefu, kutapika, maumivu ya tumbo, kuharisha, midomo kuwasha.

• Mzio wa dawa – vipele, homa, na mara chache ngozi kubanduka na malengelenge – dharura.

• Mzio mkali (anaphylaxis) – dakika chache baada ya kichochezi: uso, midomo na ulimi kuvimba, kushindwa kupumua, shinikizo kushuka, kuzimia.

Visababishi

• Vumbi la nyumbani na wadudu wadogo wa vumbi.

• Chavua ya maua na nyasi.

• Manyoya na magamba ya wanyama (paka, mbwa).

• Ukungu (fangasi) kwenye nyumba yenye unyevu.

• Vyakula – karanga, samaki, dagaa, kamba, mayai, maziwa, ngano.

• Dawa – penicillin, sulfa, aspirin na dawa za maumivu (NSAIDs).

• Kuumwa na nyuki, nyigu, siafu.

• Kemikali – sabuni, manukato, mpira (latex), rangi ya nywele, mapambo ya chuma (nickel).

• Moshi, baridi na harufu kali – huchochea zaidi.

Dalili zinazoambatana

• Ngozi kuwasha na vipele – malengelenge kwa mzio mkali wa dawa.

• Mafua na pua kuziba.

• Macho kuwasha.

• Kikohozi kikavu – soma Kikohozi kisichokata.

• Kupumua kwa mluzi – pumu.

• Uchovu na usingizi mbaya.

Dalili za hatari

Dharura – mzio mkali: piga simu ya dharura au nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Midomo, ulimi au uso kuvimba ghafla.

• Kupumua kwa shida, sauti kukwaruza, koo kubana.

• Kizunguzungu, kuzimia, mapigo dhaifu.

• Vipele mwili mzima pamoja na kutapika baada ya chakula, dawa au kuumwa na nyuki.

• Ngozi kubanduka na malengelenge, vidonda mdomoni na machoni baada ya dawa.

Mwenye historia ya mzio mkali anapaswa kubeba sindano ya adrenaline (epinephrine) kama ameandikiwa. Soma Mzio mkali (anaphylaxis).

Vipimo

• Historia – nini ulikula, uligusa au ulitumia kabla ya dalili.

• Kipimo cha ngozi (skin prick test).

• Kipimo cha damu cha IgE maalum.

• Kipimo cha kugusa ngozi (patch test) – kwa mzio wa kemikali.

• Kipimo cha pumzi (spirometry) – kwa pumu.

• Shajara ya dalili na vyakula.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kuepuka kichochezi – msingi mkuu.

• Antihistamines za kumeza – kwa chafya, kuwasha na vipele; nyingi mpya hazileti usingizi.

• Steroids za kunyunyiza puani – kwa mafua ya mzio ya muda mrefu.

• Matone ya macho ya mzio.

• Mafuta ya steroid ya ngozi – kwa ukurutu na demataitisi, kwa ushauri.

• Dawa za pumu – inhaler.

• Mzio mkali – adrenaline kwa sindano ya misuli ndio dawa ya kwanza; kisha hospitali.

• Nyumbani – oga na badilisha nguo ukitoka nje wakati wa chavua; osha pua kwa maji ya chumvi; vitambaa baridi kwa macho.

Kinga

• Safisha nyumba kwa kitambaa chenye unyevu, si fagio kavu.

• Fua mashuka kwa maji ya moto kila wiki.

• Epuka moshi wa sigara na kuni.

• Soma lebo za vyakula ukiwa na mzio wa chakula.

• Mwambie kila mtoa huduma kuhusu mzio wa dawa; andika kwenye kadi yako.

• Vaa bangili au kadi ya mzio ukiwa na mzio mkali.

Lini umwone daktari

• Dalili zinazokusumbua au zinazorudi kila mara.

• Kupumua kwa mluzi.

• Mzio wa chakula au dawa ambao hujathibitisha.

• Dawa za kawaida hazisaidii.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara