Kuishiwa pumzi ukiwa umelala (orthopnoea na PND)

Maelezo ya jumla

Hizi ni dalili mbili zinazohusiana:

• Orthopnoea (othopunia) – kuishiwa pumzi unapolala chali, na kupata nafuu ukikaa au ukiinua kichwa kwa mito. Watu wengi huhesabu mito – "siku hizi nalala na mito mitatu".

• PND – kuishiwa pumzi ghafla usiku (paroxysmal nocturnal dyspnoea) – unaamka saa 1 hadi 3 baada ya kulala ukihangaika kupumua, unakaa au unasimama dirishani, na nafuu huja baada ya dakika 15 hadi 30.

Zote mbili mara nyingi husababishwa na kitu kimoja: maji yanayojikusanya kwenye mapafu ukiwa umelala. Kwa kupumua kwa shida kwa ujumla soma Kupumua kwa shida.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Ukilala chali tu, nafuu ukikaa – orthopnoea.

• Unaamka usiku ukikosa pumzi, unakaa au kusimama – PND.

• Pamoja na kikohozi na mluzi usiku – pumu ya usiku au "pumu ya moyo".

• Unaamka ukihema baada ya kukoroma na kusimama kupumua – sleep apnoea.

• Unaamka ukikohoa na kuungua kooni – tindikali.

Visababishi

Moyo – chanzo kikuu

• Moyo kushindwa kufanya kazi – ukilala, damu kutoka miguuni hurudi kifuani na moyo dhaifu hushindwa kuisukuma; maji huvuja mapafuni.

• Valvu za moyo kuharibika.

• Moyo kutanuka (cardiomyopathy).

Mapafu na njia ya hewa

• Pumu – hasa usiku.

• COPD.

• Kusimama kupumua usingizini (sleep apnoea) – soma Kukoroma.

Mengineyo

• Uzito uliopitiliza – tumbo hubana kiwambo.

• Maji tumboni – soma Uvimbe ndani ya tumbo.

• Maji kujaa mwilini kwa ugonjwa wa figo.

• Kucheua tindikali.

• Udhaifu wa misuli ya kiwambo.

• Wasiwasi na hofu usiku.

Dalili zinazoambatana

• Miguu kuvimba – moyo, figo.

• Kikohozi cha usiku, makohozi ya povu.

• Mluzi.

• Uchovu na kuishiwa pumzi mchana.

• Kukoroma kwa sauti na usingizi mchana – sleep apnoea.

• Kiungulia – tindikali.

• Kuongezeka uzito haraka kwa maji.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Kuishiwa pumzi ghafla usiku kusikopungua ukikaa.

• Kukohoa makohozi ya povu meupe au ya pinki.

• Maumivu ya kifua.

• Midomo kuwa ya bluu, jasho jingi, kuchanganyikiwa.

• Mapigo ya moyo ya kasi sana.

Vipimo

• ECG na Echo ya moyo – vipimo vikuu.

• X-ray ya kifua – maji mapafuni, ukubwa wa moyo.

• BNP – kipimo cha damu cha moyo kushindwa.

• Kipimo cha upumuaji – pumu, COPD.

• Vipimo vya figo, damu na tezi ya shingo.

• Kipimo cha usingizi – sleep apnoea.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Moyo – dawa za kutoa maji hupunguza dalili haraka, pamoja na dawa za kuimarisha moyo na kudhibiti presha; kupunguza chumvi.

• Pumu na COPD – dawa za kuvuta za kila siku.

• Sleep apnoea – kupunguza uzito, mashine ya CPAP.

• Tindikali – dawa za tindikali, kutokula kabla ya kulala.

Nyumbani

• Lala ukiwa umeinua kichwa na kifua kwa mito au kwa kuinua kichwa cha kitanda.

• Punguza chumvi.

• Jipime uzito kila asubuhi ukiwa na moyo kushindwa – kuongezeka zaidi ya kilo 2 ndani ya siku 3 ni dalili ya maji kujaa; mwambie daktari.

• Usile mlo mkubwa kabla ya kulala.

Kinga

• Dhibiti shinikizo la damu na kisukari.

• Tumia dawa za moyo kila siku kama ulivyoelekezwa.

• Acha sigara na punguza pombe.

• Dumisha uzito unaofaa.

Lini umwone daktari

• Unahitaji mito zaidi ili upumue vizuri usiku.

• Unaamka usiku ukikosa pumzi hata mara moja kwa wiki.

• Kukoroma kwa sauti na kusimama kupumua.

• Kikohozi cha usiku kinachoendelea.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara