Mwandishi:
Mhariri:
Imeboreshwa:
ULY CLINIC
ULY CLINIC
8 Novemba 2026, 17:53:15
Macho na ngozi kuwa njano kwa mtu mzima (manjano)
Macho na ngozi kuwa njano, kitaalamu manjano, ni hali ambapo weupe wa macho, ngozi na utando wa ndani ya mdomo vinabadilika rangi kuwa njano kwa sababu ya bilirubini nyingi kwenye damu. Bilirubini ni rangi ya njano inayotokana na kuvunjika kwa chembe nyekundu za damu, ambayo kwa kawaida huchujwa na ini na kutolewa kupitia nyongo. Kwa mtu mzima, manjano yanaweza kutokana na chembe nyekundu kuvunjika kwa wingi, kama kwenye malaria na selimundu, ugonjwa wa ini wenyewe, kama homa ya ini na pombe, au mirija ya nyongo kuziba, kama kwa mawe ya nyongo au saratani ya kongosho.
Manjano si ugonjwa bali ni ishara, na kwa mtu mzima daima yanahitaji kuchunguzwa ili kujua chanzo. Mkojo mweusi kama chai na kinyesi cheupe kama udongo wa mfinyanzi husaidia kutambua chanzo. Manjano pamoja na homa kali, kuchanganyikiwa, kutokwa damu au maumivu makali ya tumbo ni dharura.
Kwa watu wenye ngozi nyeusi, manjano huonekana vizuri zaidi kwenye weupe wa macho, chini ya ulimi, kwenye kaakaa la juu na kwenye viganja, kuliko kwenye ngozi ya mwili. Angalia kwenye mwanga wa jua wa mchana, kwa sababu taa za umeme za njano huficha rangi hii.
Makala hii inahusu watu wazima. Manjano kwa watoto wachanga yana visababishi tofauti; soma Manjano kwa mtoto mchanga. Kwa mjamzito soma Macho kuwa ya njano kwa mjamzito.
Aina na jinsi inavyojitokeza
Aina | Kinachotokea | Mara nyingi huambatana na |
Kabla ya ini (chembe nyekundu kuvunjika) | Chembe nyekundu nyingi zinavunjika kuliko ini linavyoweza kushughulikia | Upungufu wa damu, weupe wa viganja, uchovu; mkojo wa kawaida au mweusi kidogo; kinyesi cha kawaida |
Ndani ya ini | Seli za ini zimeharibika na zinashindwa kuchuja bilirubini | Uchovu, kichefuchefu, kukosa hamu ya kula, maumivu upande wa juu kulia, mkojo mweusi |
Baada ya ini (nyongo kuziba) | Nyongo inashindwa kutoka kwenda utumboni kwa sababu mrija umeziba | Mkojo mweusi kama chai, kinyesi cheupe kama udongo wa mfinyanzi, ngozi kuwasha sana |
Rangi ya njano ya ngozi bila macho kuwa njano mara nyingi si manjano. Inaweza kutokana na kula sana vyakula vyenye rangi ya chungwa kama karoti, papai na maboga, hali inayoitwa karotenemia. Hii haina madhara, na weupe wa macho hubaki mweupe.
Visababishi
1. Chembe nyekundu kuvunjika kwa wingi
Malaria, hasa malaria kali; mara nyingi kuna homa, kutetemeka kwa baridi na maumivu ya kichwa.
Selimundu, ambapo macho ya njano kidogo ni ya kawaida na huongezeka wakati wa maumivu makali au maambukizi.
Upungufu wa kimeng'enya cha G6PD, ambapo chembe nyekundu huvunjika baada ya baadhi ya dawa au maharage ya fava.
Kuongezewa damu isiyoendana, ambayo ni nadra lakini ya hatari.
Ugonjwa wa Gilbert, hali ya kurithi isiyo na madhara, ambapo macho huwa njano kidogo wakati wa njaa, uchovu au ugonjwa.
2. Magonjwa ya ini
Homa ya ini ya virusi A, B, C, D au E; chanzo kinachotokea zaidi cha manjano ya ghafla kwa vijana na watu wazima.
Pombe: homa ya ini ya pombe, ini lenye mafuta na ini kusinyaa.
Dawa na mitishamba: dawa za kifua kikuu, kuzidisha paracetamol, baadhi ya viuavijasumu na dawa za asili. Soma Dawa na mitishamba inayoweza kuharibu ini.
Ini kusinyaa kutokana na chanzo chochote.
Saratani ya ini au saratani iliyosambaa kwenye ini.
Maambukizi mengine kama homa ya matumbo, homa ya manjano na leptospirosis.
Moyo kushindwa kufanya kazi kwa upande wa kulia, unaosababisha ini kujaa damu.
3. Mirija ya nyongo kuziba
Mawe kwenye kibofu cha nyongo yaliyoteleza na kuziba mrija mkuu wa nyongo; mara nyingi kuna maumivu ya kunyonga upande wa juu kulia.
Maambukizi ya mirija ya nyongo, yanayoleta homa, kutetemeka kwa baridi, maumivu upande wa juu kulia na manjano kwa pamoja; ni dharura.
Saratani ya kichwa cha kongosho au ya mirija ya nyongo, inayoleta manjano yanayoongezeka taratibu bila maumivu makubwa, kuwashwa na kupungua uzito, hasa kwa mtu zaidi ya miaka 50.
Uvimbekinga wa kongosho unaobana mrija wa nyongo.
Minyoo ya utumbo inayopanda kwenye mrija wa nyongo, ambayo ni nadra.
Dalili zinazoambatana
Mkojo mweusi kama chai au soda ya cola: bilirubini inatoka kwenye mkojo, kwa kawaida ugonjwa wa ini au nyongo kuziba. Soma pia Mkojo wa njano.
Kinyesi cheupe au cha rangi ya udongo mfinyanzi: nyongo haifiki utumboni.
Ngozi kuwasha mwili mzima: mara nyingi nyongo kukwama.
Homa na kutetemeka kwa baridi: malaria, homa ya ini ya virusi, maambukizi ya mirija ya nyongo.
Maumivu makali ya kunyonga upande wa juu kulia: mawe ya nyongo. Soma Maumivu ya tumbo la juu kulia.
Manjano bila maumivu pamoja na kupungua uzito: saratani ya kongosho au ya mirija ya nyongo hadi ithibitishwe vinginevyo.
Weupe wa viganja na uchovu: chembe nyekundu kuvunjika na upungufu wa damu.
Tumbo kujaa maji, miguu kuvimba na mishipa midogo kama buibui: ini la muda mrefu. Soma Ishara za ini kufa.
Dalili za hatari
Nenda hospitali siku hiyohiyo ukiwa na manjano pamoja na mojawapo ya haya:
Kuchanganyikiwa, kusinzia kupita kiasi au tabia kubadilika: ini linaweza kuwa linashindwa ghafla.
Kutokwa damu puani, fizini, michubuko au kutapika damu.
Homa kali na kutetemeka kwa baridi pamoja na maumivu upande wa juu kulia.
Maumivu makali ya tumbo yasiyopungua.
Kutapika kila kitu na kushindwa kunywa maji.
Manjano yaliyotokea baada ya kumeza paracetamol nyingi, dawa mpya au mitishamba.
Mjamzito mwenye manjano, hasa katika miezi ya mwisho ya ujauzito.
Vipimo
Kipimo cha bilirubini, kinachotenganisha bilirubini isiyoungana (inayopanda kwa chembe nyekundu kuvunjika na Gilbert) na iliyoungana (inayopanda kwa ugonjwa wa ini na nyongo kuziba).
Vimeng'enya vya ini, ALT, AST, ALP na GGT, kuonyesha kama tatizo liko kwenye seli za ini au kwenye mirija ya nyongo. Soma Kipimo cha ini (LFT).
Hesabu kamili ya damu na kipimo cha malaria.
Vipimo vya homa ya ini A, B, C na E.
Kipimo cha muda wa damu kuganda (INR) na albumini, kupima uwezo wa ini.
Ultrasound ya tumbo, kipimo cha kwanza cha picha, kinachoona mirija ya nyongo iliyotanuka, mawe, ini na kongosho.
CT scan au MRCP, picha maalumu ya mirija ya nyongo, pale ultrasound haijatoa jibu au saratani inashukiwa.
Kuchukua kipande cha ini kwa uchunguzi, mara chache tu pale chanzo hakijapatikana.
Matibabu na huduma ya nyumbani
Hakuna dawa moja ya kuondoa manjano; manjano huisha chanzo chake kinapotibiwa. Kwa mfano, malaria hutibiwa kwa dawa za malaria, mawe yaliyoziba mrija huondolewa kwa kamera maalumu au upasuaji, dawa iliyoharibu ini husimamishwa, na homa ya ini A na E mara nyingi hupona yenyewe ndani ya wiki kadhaa kwa mapumziko na lishe. Saratani inayoziba mrija inaweza kuhitaji upasuaji au kuwekewa mrija mdogo wa kupitisha nyongo.
Wakati wa kusubiri vipimo na matibabu, hatua hizi zinashauriwa kwa kawaida:
Kunywa maji ya kutosha, hasa ukiwa na homa au kutapika.
Kula vyakula vyepesi kwa milo midogo mara nyingi; hakuna haja ya kuacha vyakula fulani kama vyakula vya njano au mafuta yote.
Kuacha pombe kabisa mpaka daktari aseme ini limepona.
Kutotumia paracetamol au dawa nyingine bila ushauri wa mtoa huduma, kwa sababu ini lililoathirika huharibika kwa urahisi.
Kuepuka dawa za kienyeji, chai za kusafisha ini na kunywa maji ya miwa au juisi kwa wingi kwa imani ya kuondoa njano; havijathibitishwa kuondoa manjano.
Kuoga kwa maji ya uvuguvugu na kupaka losheni isiyo na manukato kama ngozi inawasha.
Kama ni homa ya ini A au E, kunawa mikono kwa sabuni baada ya choo na kabla ya kupika ili kuwakinga wengine.
Dawa na mpango wa matibabu huamuliwa na daktari baada ya kukuchunguza. Kabla ya kutumia dawa yoyote, virutubisho au dawa ya asili, mwone daktari au mtoa huduma wa afya, ili kupata matibabu sahihi na kuepuka madhara kwa ini.
Kinga
Pata chanjo ya homa ya ini B, na homa ya ini A pale inapopatikana.
Kunywa maji safi yaliyochemshwa au kutibiwa, na kula chakula kilichopikwa vizuri, ili kujikinga na homa ya ini A na E.
Lala chini ya chandarua chenye dawa na tibu malaria mapema.
Punguza pombe au acha kabisa.
Tumia dawa kwa kiwango ulichoelekezwa tu, na mjulishe mtoa huduma kama unatumia mitishamba.
Epuka kuchangia sindano, nyembe na vifaa vya kuchora tattoo.
Dumisha uzito unaofaa ili kupunguza hatari ya mawe ya nyongo na ini lenye mafuta.
Lini umwone daktari
Macho yako yamekuwa njano kwa mara ya kwanza, hata kama unajisikia mzima.
Mkojo umekuwa mweusi au kinyesi kimekuwa cheupe.
Manjano yanarudi mara kwa mara.
Una manjano pamoja na kuwashwa mwili, kupungua uzito au kukosa hamu ya kula.
Umeanza dawa mpya, hasa za kifua kikuu au VVU, na umeona macho kuwa njano.
Una ugonjwa wa ini unaojulikana na manjano yameongezeka.
Maswali yanayoulizwa mara kwa mara
1. Macho kuwa njano husababishwa na nini kwa mtu mzima?
Macho ya njano husababishwa na bilirubini nyingi kwenye damu. Kwa mtu mzima chanzo kinaweza kuwa chembe nyekundu kuvunjika kwa wingi kama kwenye malaria na selimundu, ugonjwa wa ini kama homa ya ini, pombe na dawa, au mirija ya nyongo kuziba kwa mawe au saratani. Vipimo vya damu na ultrasound husaidia kujua chanzo.
2. Je, macho ya njano kila mara ni ugonjwa wa ini?
Si kila mara. Malaria, selimundu na upungufu wa G6PD huleta manjano kwa sababu chembe nyekundu zinavunjika, wakati ini ni zima. Ugonjwa wa Gilbert pia huleta macho ya njano kidogo bila madhara. Hata hivyo, manjano kwa mtu mzima yanahitaji vipimo, kwa sababu ugonjwa wa ini na nyongo kuziba ni visababishi vya kawaida.
3. Mkojo mweusi kama chai pamoja na macho ya njano unamaanisha nini?
Mkojo mweusi kama chai unaonyesha bilirubini iliyoungana inatoka kwenye mkojo. Hii hutokea zaidi kwenye ugonjwa wa ini, kama homa ya ini, au nyongo kukwama kwa sababu ya mrija kuziba. Kama kinyesi pia kimekuwa cheupe, uwezekano wa mrija wa nyongo kuziba ni mkubwa zaidi. Mwone mtoa huduma haraka kwa vipimo.
4. Ni chakula gani kinaondoa njano machoni?
Hakuna chakula kinachoondoa manjano moja kwa moja, kwa sababu manjano huisha chanzo chake kinapotibiwa. Chakula chepesi chenye nishati, matunda, mboga na maji ya kutosha husaidia mwili kupona wakati wa homa ya ini. Chai za kusafisha ini, maji ya miwa kwa wingi na mitishamba havijathibitishwa, na baadhi huweza kuongeza uharibifu wa ini.
5. Manjano ya homa ya ini huchukua muda gani kuisha?
Kwa homa ya ini A na E, manjano huanza kupungua baada ya wiki 1 hadi 3 na mara nyingi huisha ndani ya wiki 4 hadi 8, ingawa uchovu unaweza kudumu zaidi. Homa ya ini B ya ghafla kwa watu wazima wengi hupona pia. Manjano yanayodumu zaidi ya miezi michache yanahitaji vipimo vya ziada.
6. Macho yangu yana njano kidogo tangu zamani bila kuumwa, ni nini?
Macho yenye njano kidogo kwa miaka, yanayoongezeka wakati wa njaa, uchovu au ugonjwa, mara nyingi ni ugonjwa wa Gilbert, hali ya kurithi isiyo na madhara. Inathibitishwa kwa vipimo vya damu vinavyoonyesha bilirubini isiyoungana ikiwa juu kidogo huku vipimo vingine vya ini vikiwa vya kawaida. Selimundu nayo huleta njano ya muda mrefu.
7. Rangi ya njano kwenye viganja bila macho kuwa njano ni nini?
Viganja na nyayo kuwa njano huku weupe wa macho ukibaki mweupe mara nyingi ni karotenemia, inayotokana na kula sana karoti, papai, maboga na vyakula vingine vya rangi ya chungwa. Haina madhara na hupotea ukipunguza vyakula hivyo. Kama weupe wa macho nao ni wa njano, hiyo ni manjano na inahitaji uchunguzi.
8. Manjano bila maumivu kwa mzee ni hatari?
Manjano yanayoongezeka taratibu bila maumivu kwa mtu zaidi ya miaka 50, hasa pamoja na kuwashwa, kinyesi cheupe na kupungua uzito, yanaweza kutokana na saratani ya kichwa cha kongosho au ya mirija ya nyongo. Yanahitaji ultrasound na vipimo vya picha mapema, kwa sababu saratani ikigunduliwa mapema huweza kutibiwa vizuri zaidi.
9. Dawa za kifua kikuu zinaweza kuleta manjano?
Baadhi ya dawa za kifua kikuu, hasa isoniazid, rifampicin na pyrazinamide, zinaweza kuharibu ini kwa watu wachache, na manjano ni ishara muhimu. Mtu akiona macho kuwa njano, kichefuchefu au kutapika akiwa kwenye dawa hizi, amwone mtoa huduma siku hiyohiyo. Asisimamishe dawa mwenyewe bila ushauri, kwa sababu TB inahitaji matibabu kamili.
10. Mtu mwenye manjano anaweza kuambukiza wengine?
Manjano yenyewe hayaambukizi, lakini baadhi ya visababishi vyake huambukiza. Homa ya ini A na E huenea kupitia chakula na maji yaliyochafuliwa na kinyesi, wakati B, C na D huenea kupitia damu na ngono. Manjano ya malaria, mawe ya nyongo, Gilbert au pombe hayaambukizi. Vipimo vitaonyesha kama tahadhari zinahitajika.
ULY CLINIC inakushauri siku zote uwasiliane na daktari wako kwa ushauri na tiba zaidi kabla ya kuchukua hatua yoyote ile ya kiafya baada ya kusoma makala hii.
Wasiliana na daktari wa ulyclinic kwa ushauri zaidi na tiba kwa kutumia namba za simu au kubonyeza link ya Pata Tiba chini ya tovuti hii
Imeandikwa:
8 Novemba 2026, 17:47:05
Soma dalili zingine Zaidi kwa kubonyeza herufi ya mwanzo hapa chini
[A] [B] [C] [D] [E] [F] [G] [H] [I] [J] [K] [L] [M] [N] [O] [P] [Q] [R] [S] [T] [U] [V] [W] [X] [Y] [Z] [Z] [#]
Rejea za mada hii:
Fargo MV, Grogan SP, Saguil A. Evaluation of jaundice in adults. Am Fam Physician. 2017;95(3):164–8.
Kwo PY, Cohen SM, Lim JK. ACG Clinical Guideline: evaluation of abnormal liver chemistries. Am J Gastroenterol. 2017;112(1):18–35.
Newsome PN, Cramb R, Davison SM, et al. Guidelines on the management of abnormal liver blood tests. Gut. 2018;67(1):6–19.
Ministry of Health, United Republic of Tanzania. Standard Treatment Guidelines and National Essential Medicines List (STG/NEMLIT), 7th edition. Dodoma: Ministry of Health; 2026.

