Kuharisha

Maelezo ya jumla

Utumbo hufyonza maji kutoka kwenye chakula. Ukiwashwa na vijidudu, sumu au dawa, maji hayafyonzwi vizuri au hutolewa zaidi – choo huwa laini na mara nyingi.

Makala hii inahusu zaidi watu wazima. Kwa choo cheusi soma Kuharisha kinyesi cheusi; kwa damu soma Damu kwenye kinyesi.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Ghafla (chini ya wiki 2) – mara nyingi maambukizi; hupona yenyewe.

• Kuharisha maji mengi kama maji ya mchele – kipindupindu; dharura.

• Kuharisha kwa damu na kamasi (kuhara damu) – shigella, amiba.

• Kudumu (zaidi ya wiki 2) – VVU, minyoo, giardia, utumbo nyeti, vidonda vya utumbo mpana, chakula kutofyonzwa.

• Baada ya antibiotiki – C. difficile au mabadiliko ya bakteria wa utumbo.

• Baada ya kunywa maziwa – kutovumilia lactose.

Visababishi

• Virusi – rotavirus, norovirus.

• Bakteria – E. coli, salmonella, shigella, kipindupindu, campylobacter.

• Vimelea – amiba, giardia, minyoo.

• Sumu ya chakula kilichoharibika.

• Dawa – antibiotiki, metformin, dawa za kulainisha choo, magnesiamu.

• VVU.

• Kutovumilia lactose.

• Utumbo nyeti na magonjwa ya uvimbe wa utumbo.

• Tezi ya shingo kufanya kazi kupita kiasi.

• Pombe nyingi.

Dalili zinazoambatana

• Tumbo kuuma na kubana.

• Kutapika na kichefuchefu.

• Homa.

• Gesi na tumbo kujaa.

• Harufu kali ya choo.

• Uchovu.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mapema au mara moja ukiwa na:

• Dalili za upungufu wa maji – kiu kali, mdomo mkavu, kukojoa kidogo sana, kizunguzungu ukisimama.

• Kuharisha maji mengi sana kama maji ya mchele.

• Damu kwenye choo au choo cheusi.

• Homa kali.

• Maumivu makali ya tumbo.

• Kutapika kila kitu – huwezi kunywa.

• Mzee, mjamzito, mwenye VVU au magonjwa sugu.

Vipimo

• Mara nyingi hakuna kipimo kinachohitajika kwa kuharisha kwa siku 1 hadi 3.

• Kipimo cha choo – damu, vimelea, bakteria.

• Kipimo cha malaria – kwa homa.

• Figo na elektrolaiti – upungufu wa maji.

• VVU – kwa kuharisha kwa muda mrefu.

• Kolonoskopia – kuharisha sugu au damu.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• ORS – changanya pakiti moja na maji safi kwa kiasi kilichoandikwa; kunywa kidogo kidogo mara kwa mara, hasa baada ya kila choo.

• Zinki – kwa watoto, kwa ushauri.

• Endelea kula – vyakula laini (uji, wali, ndizi, viazi); epuka vyakula vya mafuta mengi na vinywaji vitamu.

• Antibiotiki – kwa kuhara damu, kipindupindu au typhoid tu, kwa ushauri; si kwa kila kuharisha.

• Dawa za kusimamisha choo (loperamide) – usitumie ukiwa na damu au homa kali.

• Kutibu chanzo – amiba, minyoo, VVU.

Kinga

• Kunywa maji safi yaliyochemshwa au kutibiwa.

• Nawa mikono kwa sabuni baada ya choo na kabla ya kula.

• Kula chakula kilichopikwa vizuri na kikiwa cha moto.

• Osha matunda na mboga.

• Tumia choo safi.

• Chanjo – rotavirus kwa watoto; kipindupindu wakati wa milipuko.

Lini umwone daktari

• Kuharisha zaidi ya siku 3 kwa mtu mzima.

• Kuharisha kunakorudi mara kwa mara.

• Kuharisha pamoja na kupungua uzito.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara