Dalili za msongo wa mawazo

Msongo wa mawazo ni mwitikio wa mwili na akili kwa mazingira au matukio magumu, kama kazi nyingi, matatizo ya fedha, mahusiano, ugonjwa au msiba. Dalili za kawaida ni kichwa kuuma, misuli kukaza, kukosa usingizi, uchovu, mapigo ya moyo kwenda kasi, tumbo kuvurugika, hasira, wasiwasi na kushindwa kuzingatia.

Msongo wa muda mfupi ni wa kawaida, lakini msongo wa muda mrefu huchangia shinikizo la juu la damu, sonona na magonjwa mengine. Unadhibitiwa kwa mazoezi, usingizi, kuzungumza na wengine na ushauri wa kitaalamu. Mawazo ya kujidhuru yanahitaji msaada wa haraka.

Ili mwili upate msongo lazima kuwe na kichocheo. Mtu anapokutana na kichocheo hujipima kama kiko ndani ya uwezo wake. Kikiwa ndani ya uwezo, hukifanyia kazi na msongo huisha; kikiwa nje ya uwezo kwa muda mrefu, msongo huwa sugu na madhara huanza kuonekana. Ndiyo maana jambo moja linaweza kumletea mtu mmoja msongo mkubwa na mwingine kidogo, kulingana na vinasaba, utu, njia za kukabiliana na msaada wa jamii.

Msongo wa muda mfupi unaweza kusaidia: mwili hutoa homoni za adrenalini na kortisoli zinazokupa nguvu ya kukabiliana na jambo la ghafla. Shida ni msongo unapodumu kwa wiki au miezi; homoni hizo huathiri moyo, usingizi, kinga ya mwili, tumbo, sukari na hisia.

Msongo si udhaifu wala kukosa imani. Ni hali ya kibinadamu inayoweza kudhibitiwa.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Msongo wa muda mfupi: kabla ya mtihani, mahojiano au baada ya ajali; huisha tukio likipita.

• Msongo wa muda mrefu: matatizo yanayoendelea kama kazi, ndoa, umaskini au kuuguza mgonjwa.

• Msongo baada ya tukio la kiwewe: ajali, ukatili, vita; kumbukumbu zinazorudi na ndoto mbaya. Soma Msongo baada ya tukio la kiwewe.

• Msongo unapogeuka kuwa ugonjwa: wasiwasi wa jumla au sonona, dalili kali zinazodumu zaidi ya wiki mbili na kuharibu maisha.

Visababishi

• Kazi nyingi, kupoteza kazi na mitihani.

• Matatizo ya fedha na madeni.

• Mahusiano: ndoa, familia, talaka.

• Kifo cha mpendwa.

• Ugonjwa wako au wa mpendwa.

• Ukatili na unyanyasaji.

• Mabadiliko makubwa: kuhamia, kuoa au kuolewa, kupata mtoto.

• Kutafuta mafanikio kwa nguvu nyingi na matarajio yasiyo halisi.

• Pombe na dawa za kulevya. Soma Uteja wa dawa za kulevya.

Mabadiliko ndani ya mwili

Kichocheo cha msongo huamsha mfumo wa neva unaojiendesha na tezi za ubongo zinazoagiza tezi za adrenali juu ya figo kutoa kortisoli na adrenalini kwa wingi. Homoni hizi huongeza mapigo ya moyo, shinikizo la damu na sukari, hupunguza kinga dhidi ya maambukizi na kuchelewesha kupona kwa majeraha. Kwa muda mfupi hii husaidia, lakini ikiendelea kwa muda mrefu huchangia magonjwa.

Dalili zinazoambatana

Mwilini

• Kichwa kuuma na misuli ya shingo na mabega kukaza. Soma Maumivu ya kichwa.

• Kukosa usingizi au kulala sana. Soma Kukosa usingizi.

• Uchovu na kuishiwa nguvu.

• Mapigo ya moyo kwenda kasi, jasho, kutetemeka. Soma Kuhisi mapigo ya moyo.

• Tumbo kuvurugika, kiungulia, kichefuchefu, kuharisha au choo kigumu.

• Kupungua au kuongezeka hamu ya kula.

• Kupungua hamu ya tendo la ndoa; hedhi kuvurugika. Soma Dalili za homoni kuvurugika.

• Mwili kuchoka kila wakati. Soma Mwili kuchoka.

• Kuugua mafua na maambukizi mara kwa mara.

• Kukaza taya na kusaga meno; mdomo kukauka.

Kihisia

• Kukasirika haraka, hasira na hisia kubadilika.

• Kujihisi umelemewa au huwezi kudhibiti mambo.

• Kushindwa kutuliza akili.

• Kujihisi hufai, mpweke au huna thamani.

• Kulia kwa urahisi na huzuni.

Kimawazo

• Wasiwasi endelevu na mawazo yasiyotulia.

• Kusahau na kushindwa kuzingatia.

• Kushindwa kufanya maamuzi.

• Kuona upande hasi tu.

Kitabia

• Kujitenga na watu.

• Kuahirisha mambo au kuepuka majukumu.

• Kuongeza pombe, sigara au dawa.

• Kula kucha, kutotulia na kutembea tembea bila sababu.

Dalili za hatari

Tafuta msaada mara moja ukiwa na:

• Mawazo ya kujiua au kujidhuru: zungumza na mtu unayemwamini na nenda kituo cha afya mara moja.

• Maumivu ya kifua au kupumua kwa shida: usidhani ni msongo tu; moyo uchunguzwe kwanza.

• Kushindwa kabisa kufanya kazi za kila siku.

• Kusikia sauti au kuona vitu visivyokuwepo.

• Kutegemea pombe au dawa ili kukabiliana.

Madhara ya msongo wa muda mrefu

• Sonona, wasiwasi uliopitiliza na matatizo ya utu.

• Shinikizo la juu la damu, magonjwa ya moyo, mapigo yasiyo ya kawaida, shambulio la moyo na kiharusi.

• Kuongezeka uzito.

• Matatizo ya hedhi: hedhi kidogo, kukosa hedhi, hedhi nzito au yenye maumivu makali.

• Kupungua hamu ya tendo la ndoa na kuwahi kufika kileleni.

• Chunusi, ukurutu, kupoteza nywele na kuzidi kwa magonjwa ya ngozi.

• Kucheua tindikali na kuzidi kwa dalili za utumbo nyeti.

Vipimo

• Mazungumzo na mtoa huduma: maswali kuhusu msongo, wasiwasi, huzuni na usingizi.

• Shinikizo la damu, sukari na tezi ya shingo: kuondoa magonjwa yenye dalili zinazofanana.

• Kipimo kamili cha damu, kwa uchovu.

• Kipimo cha umeme wa moyo, kwa mapigo ya moyo.

Matibabu na huduma ya nyumbani

Mbinu za kila siku

• Mazoezi: dakika 30 siku nyingi za wiki, kama kutembea haraka, kukimbia polepole, kuogelea au kulima; hupunguza homoni za msongo na huboresha usingizi.

• Usingizi: masaa 7 hadi 9 kwa mpangilio uleule kila siku.

• Kupumua taratibu: vuta pumzi sekunde 4, shikilia 4, toa sekunde 6; rudia kwa dakika 5.

• Zungumza na rafiki, familia, kiongozi wa dini au mshauri.

• Panga mambo: andika orodha, gawanya kazi kubwa, weka malengo halisi, na sema hapana inapobidi.

• Kubali mambo usiyoweza kuyadhibiti, na jipongeze kwa uliyofanikisha.

• Tenga muda wa kupumzika na kufanya unachopenda kila siku.

• Msaada wa kiroho: maombi na ushauri wa viongozi wa dini husaidia wengi.

Msaada wa kitaalamu

• Ushauri nasaha na tiba ya mazungumzo inayobadilisha mawazo na tabia husaidia sana.

• Dawa kwa wasiwasi au sonona kali, kwa ushauri wa daktari; si kila mtu anahitaji.

• Epuka pombe, sigara na dawa za usingizi bila ushauri; huleta unafuu wa muda mfupi lakini huzidisha tatizo.

Kinga

• Tenga muda wa kupumzika kila siku.

• Kula mlo kamili na kunywa maji ya kutosha.

• Punguza kahawa na pombe; acha sigara.

• Weka malengo yanayowezekana.

• Dumisha mahusiano mazuri na watu.

• Jifunze kutambua dalili zako za mwanzo za msongo na chukua hatua mapema.

Lini umwone daktari

• Dalili zinazodumu zaidi ya wiki mbili.

• Msongo unaoharibu kazi, masomo au mahusiano.

• Kukosa usingizi kwa muda mrefu.

• Unahisi huwezi kukabiliana peke yako.

• Ndugu au rafiki ana dalili hizi: msaidie kupata msaada.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara