Maumivu ya kichwa

Maelezo ya jumla

Karibu kila mtu hupata maumivu ya kichwa wakati fulani. Maumivu mengi ni ya msingi (primary) – kichwa chenyewe ndicho tatizo, kama kichwa cha msongo na kipandauso. Mengine ni ya pili (secondary) – dalili ya ugonjwa mwingine kama malaria, sinus au shinikizo la juu.

Kwa maumivu ya sehemu ya mbele soma pia Maumivu kwenye paji la uso.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Kichwa cha msongo (tension) – kubana pande zote kama mkanda, kiasi; mchana; huhusiana na msongo, kukaa vibaya, macho kuchoka.

• Kipandauso – kudunda upande mmoja, kichefuchefu, kuogopa mwanga na kelele; saa 4 hadi 72; wengine huona miale kabla.

• Kichwa cha mfululizo (cluster) – maumivu makali sana nyuma ya jicho moja, jicho kutoa machozi, pua kutoa majimaji; dakika 15 hadi saa 3, kila siku kwa wiki kadhaa.

• Kichwa cha dawa (medication overuse) – kila siku kwa anayemeza dawa za maumivu siku 10 hadi 15 au zaidi kwa mwezi.

• Sinus – uzito usoni na paji la uso, mafua mazito, kuongezeka ukiinama.

• Kwa homa – malaria, typhoid, dengue, mafua.

• Ghafla kwa nguvu sana (thunderclap) – kufikia upeo ndani ya dakika 1 – dharura.

Visababishi

• Msongo, uchovu, kukosa usingizi – soma Dalili za msongo wa mawazo na Kukosa usingizi.

• Kukaa njaa, upungufu wa maji, kahawa nyingi au kuacha kahawa ghafla.

• Macho kuchoka, miwani isiyofaa – soma Uono hafifu.

• Kipandauso.

• Mafua na sinus.

• Malaria, typhoid, dengue.

• Shinikizo la juu la damu – hasa likiwa juu sana.

• Kutumia dawa za maumivu kupita kiasi.

• Pombe (hangover).

• Baada ya kuumia kichwa.

• Mara chache: homa ya uti wa mgongo, damu kuvuja ubongoni, kiharusi, uvimbe wa ubongo, preeclampsia kwa mjamzito.

• Kwa wenye VVU: cryptococcal meningitis, toxoplasma.

Dalili zinazoambatana

• Kichefuchefu na kutapika – kipandauso, homa ya uti wa mgongo.

• Kuogopa mwanga.

• Homa – maambukizi.

• Shingo kukakamaa – homa ya uti wa mgongo.

• Kizunguzungu.

• Kuona vibaya, kuona mara mbili.

• Mafua mazito – sinus.

Dalili za hatari

Piga simu ya dharura au nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Kichwa kuuma ghafla kwa nguvu sana, "kibaya kuliko vyote maishani".

• Homa na shingo kukakamaa, vipele vya damu ngozini.

• Kuchanganyikiwa, kusinzia sana, degedege, kuzimia.

• Udhaifu au ganzi upande mmoja, mdomo kupinda, kutamka kwa shida – soma kiharusi cha mpito.

• Baada ya kuumia kichwa, hasa kwa kutapika au kusinzia.

• Mjamzito mwenye kichwa kuuma, kuona ukungu na kuvimba – preeclampsia.

• Mwenye VVU au saratani mwenye kichwa kipya kisichoisha.

Vipimo

• Uchunguzi wa neva, shinikizo la damu, macho.

• Kipimo cha malaria – kwa homa.

• Kipimo kamili cha damu.

• CT scan au MRI – kwa dalili za hatari.

• Kuchukua majimaji ya uti wa mgongo (lumbar puncture) – kwa kushukiwa homa ya uti wa mgongo.

• Shajara ya kichwa – lini, muda, vichochezi, dawa.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kichwa cha kawaida – pumzika mahali pa giza na utulivu, kunywa maji, kula, paracetamol au ibuprofen kwa ushauri.

• Usimeze dawa za maumivu zaidi ya siku 10 hadi 15 kwa mwezi – huleta kichwa cha kila siku.

• Kipandauso – dawa mapema mwanzoni mwa shambulio; dawa za kinga kwa wanaopata mara nyingi.

• Kutibu chanzo – malaria, sinus, shinikizo, macho.

• Mtindo wa maisha – usingizi wa mpangilio, milo kwa wakati, maji ya kutosha, kupumzika macho kwenye skrini, mazoezi, kupunguza msongo.

Kinga

• Lala saa 7 hadi 9 kwa mpangilio.

• Usiruke milo; kunywa maji.

• Pima macho na shinikizo la damu mara kwa mara.

• Punguza pombe na kahawa.

• Jua vichochezi vyako vya kipandauso na uviepuke.

Lini umwone daktari

• Kichwa kuuma zaidi ya siku 15 kwa mwezi.

• Kichwa kipya baada ya miaka 50.

• Kichwa kinachobadilika au kuongezeka.

• Kichwa kinachokuamsha usingizini au kuongezeka ukikohoa na kuinama.

• Unahitaji dawa za maumivu kila mara.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara