top of page

Mwandishi:

Mhariri:

Dkt. Sospeter B, MD

Dkt. Samweli M, MD

18 Novemba 2026, 08:54:33

Image-empty-state.png

Dalili hatari kwenye ujauzito

Imeboreshwa:

Dalili hatari kwenye ujauzito ni kutokwa na damu ukeni, maji kuvuja ukeni, maumivu makali ya tumbo, tumbo kukaza kwa mpangilio kabla ya wiki 37, mtoto kupunguza au kuacha kucheza, maumivu makali ya kichwa, kuona giza au ukungu, kuvimba ghafla uso na mikono, degedege, homa, kupumua kwa shida, kuzimia na uchafu unaonuka ukeni. Ukipata mojawapo, nenda kituo cha afya mara moja, mchana au usiku.


Dalili hizi zinapaswa kujulikana na mjamzito pamoja na mwenzi na ndugu wanaoishi naye, ili zitakapotokea wamfikishe kituoni bila kuchelewa. Kuchelewa kutambua dalili, kuchelewa kuamua kwenda na kuchelewa kufika ndiyo sababu kuu za vifo vya mama na mtoto vinavyoweza kuzuilika.


Makala hii inaeleza kila dalili, maana yake na la kufanya; dalili kwa makundi ya magonjwa; dalili kwa kila kipindi cha ujauzito; maandalizi ya dharura; na majibu ya maswali yanayoulizwa mara kwa mara.


Kwa ufupi: dalili za hatari na hatua ya kuchukua


Dalili

Inaweza kumaanisha

Fanya nini

Damu ukeni

Mimba kutishia kutoka, mimba nje ya kizazi, kondo kuachia au kuwa chini

Nenda kituoni mara moja

Maji kuvuja ukeni

Chupa ya uzazi kupasuka

Nenda kituoni mara moja; usiingize kitu ukeni

Maumivu makali ya tumbo

Mimba nje ya kizazi, kondo kuachia, uchungu, pri-eklampsia, maambukizi

Nenda kituoni mara moja

Tumbo kukaza kwa mpangilio kabla ya wiki 37

Uchungu kabla ya wakati

Nenda kituoni mara moja

Mtoto kupunguza au kuacha kucheza

Mtoto yuko hatarini

Nenda kituoni siku hiyo hiyo, hata usiku

Kichwa kuuma sana, kuona ukungu, uso kuvimba

Pri-eklampsia

Nenda kituoni mara moja

Degedege au kupoteza fahamu

Eklampsia, upungufu mkubwa wa damu, malaria kali

Dharura: piga 112, mpeleke kituoni

Homa, kutetemeka

Malaria, maambukizi ya mkojo au ya chupa ya uzazi

Nenda kituoni siku hiyo hiyo

Kupumua kwa shida, kuchoka sana

Upungufu wa damu, damu kuganda kwenye mapafu, ugonjwa wa moyo

Nenda kituoni mara moja

Uchafu unaonuka ukeni

Maambukizi

Nenda kituoni

Kutapika kila kitu

Kutapika kupita kiasi, upungufu wa maji

Nenda kituoni siku hiyo hiyo


Usisubiri dalili ziishe zenyewe nyumbani, usinywe dawa za maumivu bila kuchunguzwa, na usitumie dawa za kienyeji ukeni au mdomoni. Piga simu ya dharura 112 kama huwezi kufika mwenyewe.


Dalili za hatari wakati wa ujauzito: maelezo ya kila dalili


1. Kutokwa na damu ukeni


Wakati wa ujauzito kutokwa na ute mweupe, au majimaji kidogo ya kahawia au pinki, mara nyingi ni kawaida. Lakini kutokwa na damu, majimaji yenye damu au mabonge ya damu si kawaida, na unahitaji kuonana na mtoa huduma ili kujua tatizo.


Katika kipindi cha kwanza, wakati kiinitete kinajipandikiza kwenye ukuta wa kizazi, baadhi ya wanawake huona damu kidogo sana bila maumivu. Hata hivyo, damu yoyote ichunguzwe, kwa sababu inaweza kuwa dalili ya mimba kutishia kutoka au mimba iliyotunga nje ya kizazi. Katika kipindi cha pili na cha tatu, damu inaweza kumaanisha kondo la nyuma kuachia au kondo lililo chini karibu na mlango wa kizazi. Mara chache, saratani ya shingo ya kizazi au vidonda kwenye shingo ya kizazi husababisha damu, hasa baada ya kujamiiana. Soma kutokwa na damu wakati wa ujauzito.


2. Maumivu makali ya tumbo


Maumivu kidogo ya tumbo ujauzitoni yanaweza kutokana na kizazi kukua na kuvuta mishipa inayokishikilia. Maumivu makali, yasiyoisha kwa kupumzika, au yanayoambatana na damu, homa au kizunguzungu, yanaweza kumaanisha mimba nje ya kizazi, kondo kuachia, uchungu, shinikizo la damu linaloelekea kifafa cha mimba, maambukizi ya mkojo au kidole tumbo. Maumivu ya tumbo upande mmoja wa nyonga pamoja na maumivu ya ncha ya bega, kizunguzungu, kichefuchefu na kutapika katika miezi mitatu ya kwanza mara nyingi ni mimba iliyotunga nje ya mfuko wa kizazi; awahi hospitali ili kuzuia damu kuvilia tumboni na kupoteza maisha. Soma mimba kutunga nje ya kizazi.


3. Maji kuvuja ukeni


Maji ya chupa ya uzazi huwa meupe au ya rangi kama ya mkojo hafifu, na yanaweza kudhaniwa kuwa mkojo. Tofauti ni kwamba huwezi kuyazuia, huendelea kuvuja, na harufu yake si ya mkojo. Chupa inaweza kupasuka kwa sababu ya maambukizi kwenye kuta za chupa, kupigwa au kuangukia tumbo, au bila sababu inayojulikana. Chupa ikipasuka mapema, kuna hatari ya maambukizi kwa mama na mtoto, uchungu kabla ya wakati na kitovu kutoka kwanza. Nenda kituoni mara moja, weka pedi safi ili kuona rangi ya maji, na usiingize kitu chochote ukeni. Soma kupasuka kwa chupa ya uzazi.


4. Mtoto kupunguza au kuacha kucheza


Mtoto huanza kuhisiwa akicheza tumboni kati ya wiki 16 na 20. Mama wa mimba ya kwanza mara nyingi huchelewa kuhisi, karibu wiki 20, na aliyewahi kuzaa huhisi mapema zaidi. Mtoto kucheza huonyesha yuko hai na anaendelea vizuri. Kuanzia karibu wiki 28, mama anapaswa kujua mtindo wa kawaida wa mtoto wake. Mtoto akipunguza kucheza, au mtindo wake ukibadilika, inaweza kumaanisha mtoto anaumwa au hapati oksijeni ya kutosha; akiacha kabisa, inaweza kumaanisha amefariki tumboni au yuko katika hali mbaya. Usisubiri hadi kesho, usile kitu kitamu ukingoja, na usilale ukitarajia ataanza; nenda kituoni siku hiyo hiyo, hata usiku.


5. Tumbo kukaza kwa mpangilio kabla ya wiki 37


Maumivu ya kubana na kuachia kwenye tumbo la chini, au maumivu ya mgongo wa chini, yanayojirudia kwa mpangilio kabla ya wiki 37 yanaweza kuwa uchungu kabla ya wakati. Sababu zinaweza kuwa maambukizi ya mkojo, ya uke au ya kizazi, kisukari kisichodhibitiwa, mapacha, au maji mengi kwenye chupa ya uzazi. Mikazo ya mazoezi isiyo na mpangilio, inayoisha ukipumzika au kunywa maji, mara nyingi si hatari. Soma uchungu kabla ya wakati na uchungu bandia.


6. Shinikizo la damu, maumivu makali ya kichwa na kuona ukungu


Shinikizo la damu la ujauzito hutokea zaidi baada ya wiki 20, mara nyingi kwa sababu kondo la nyuma halikujipandikiza vizuri kwenye ukuta wa kizazi. Kwa baadhi ya wanawake huendelea kuwa shinikizo la damu linaloelekea kifafa cha mimba, yaani pri-eklampsia, na hatimaye kifafa cha mimba, yaani eklampsia. Dalili zake ni maumivu makali ya kichwa yasiyoisha kwa dawa ya kawaida, kuona giza, ukungu au nyota machoni, maumivu chini ya mbavu upande wa kulia au kwenye chembe ya moyo, kutapika, kuvimba ghafla uso na mikono, na mwishowe degedege. Mama mwenye shinikizo la damu ahudhurie kliniki mara kwa mara na apime shinikizo kama alivyoelekezwa. Soma kifafa cha mimba na mambo ya kufanya nyumbani kwa mjamzito mwenye presha ya kupanda.


7. Kuvimba mwili


Kuvimba miguu kidogo kwenye vifundo, kunakoongezeka taratibu jioni na kupungua asubuhi, ni kawaida kipindi cha tatu. Kuvimba ghafla uso, mikono au mwili mzima, au kuvimba pamoja na maumivu ya kichwa na kuona ukungu, ni dalili ya pri-eklampsia. Mguu mmoja kuvimba, kuwa mwekundu, wa moto na kuuma ni dalili ya damu kuganda. Soma mjamzito kuvimba miguu.


8. Homa


Homa ya nyuzi 38 au zaidi inaweza kumaanisha malaria, maambukizi ya mkojo, maambukizi ya chupa ya uzazi, nimonia au maambukizi mengine. Malaria ujauzitoni ni hatari kwa sababu huleta upungufu mkubwa wa damu, mimba kutoka, uchungu kabla ya wakati na mtoto mdogo. Soma homa kwa mama mjamzito na malaria kwa mjamzito.


9. Uchafu unaonuka ukeni


Uchafu mzito, wa njano, kijani au wenye harufu mbaya, hasa pamoja na maumivu ya tumbo la chini na homa, unaweza kumaanisha maambukizi ya uke, ya mfuko wa kizazi au ya chupa ya uzazi. Mara chache, saratani ya shingo ya kizazi huleta uchafu wenye harufu na damu. Nenda kituoni kupima.


10. Kupoteza fahamu, kuzimia au kupumua kwa shida


Mama anaweza kupoteza fahamu kwa sababu ya upungufu mkubwa wa damu, kutokwa na damu nyingi ndani ya tumbo, malaria kali, kifafa cha mimba, sukari kushuka, au mara chache sana maji ya chupa ya uzazi kuingia kwenye mishipa ya damu wakati wa uchungu. Kupumua kwa shida ghafla, maumivu ya kifua au kukohoa damu kunaweza kumaanisha damu iliyoganda kwenye mapafu. Hii ni dharura: mlaze ubavu na mpeleke kituoni mara moja.


11. Kutapika kupita kiasi


Kichefuchefu na kutapika ni kawaida mwanzoni. Kutapika kila unachokula au kunywa kwa zaidi ya masaa 24, mkojo kuwa mchache na mweusi, kizunguzungu au kupungua uzito kunahitaji matibabu ya maji na dawa. Soma kutapika sana wakati wa ujauzito.


Dalili za hatari kwa mjamzito kwa makundi ya magonjwa


Tatizo

Dalili zake

Upungufu wa damu

Kulegea, uchovu mkubwa, kuishiwa pumzi, mapigo ya moyo kwenda mbio, viganja na kope kupauka, kuzimia

Mimba kutishia kutoka

Damu ukeni, maumivu ya tumbo kama ya hedhi au uchungu

Shinikizo la damu linaloelekea kifafa cha mimba

Kichwa kuuma sana, kiza au ukungu machoni, maumivu ya chembe ya moyo, kuvimba uso na mikono, degedege

Maambukizi kwenye chupa ya uzazi

Homa, maumivu makali ya tumbo, maji yanayovuja yenye harufu mbaya, mapigo ya moyo kwenda mbio

Chupa ya uzazi kupasuka

Maji kuvuja ukeni, yanaweza kufika mapajani na miguuni, au kulowanisha nguo

Malaria

Homa, kutetemeka, kuumwa kichwa na viungo, kutapika

Mtoto kuumwa au kufia tumboni

Kuacha kuhisi mtoto akicheza, dalili za ujauzito kuisha ghafla, tumbo kuacha kukua, maumivu kama ya uchungu

Damu kuganda

Mguu mmoja kuvimba na kuuma; kupumua kwa shida ghafla; maumivu ya kifua

Maambukizi ya mkojo

Kuwaka moto ukikojoa, kukojoa mara kwa mara, maumivu ya kiuno upande mmoja, homa


Soma upungufu wa damu wakati wa ujauzito, mimba kuharibika na maambukizi ya mfumo wa mkojo kwa mjamzito.


Dalili za hatari kwa kila kipindi cha ujauzito


Kipindi cha kwanza: wiki 1 hadi 13


  • Damu ukeni, hasa nyingi, yenye mabonge au vipande vya nyama.

  • Maumivu makali ya tumbo upande mmoja, maumivu ya ncha ya bega, kizunguzungu au kuzimia.

  • Kutapika kila kitu kwa zaidi ya masaa 24.

  • Homa, kuwaka moto ukikojoa.


Soma kipindi cha kwanza cha ujauzito.


Kipindi cha pili: wiki 14 hadi 27


  • Damu au maji ukeni.

  • Tumbo kukaza kwa mpangilio, au msukumo mkubwa chini kwenye nyonga.

  • Kuanzia wiki 20: kichwa kuuma sana, kuona ukungu, uso kuvimba ghafla.

  • Mtoto kupunguza kucheza baada ya kuanza kumhisi.

  • Homa, kutetemeka.


Soma kipindi cha pili cha ujauzito.


Kipindi cha tatu: wiki 28 hadi kujifungua


  • Mtoto kupunguza au kuacha kucheza, au mtindo wake kubadilika.

  • Damu ukeni, kwa maumivu au bila maumivu.

  • Maji kuvuja, hasa ya kijani au yenye harufu.

  • Mikazo ya mpangilio kabla ya wiki 37.

  • Kichwa kuuma sana, kuona ukungu, maumivu chini ya mbavu kulia, kuvimba ghafla.

  • Kuwashwa sana viganja na nyayo, hasa usiku.

  • Kupumua kwa shida, maumivu ya kifua, mguu mmoja kuvimba na kuuma.


Soma kipindi cha tatu cha ujauzito na dalili za hatari baada ya kujifungua.


Magonjwa sugu na ujauzito


Kama una ugonjwa sugu kama kisukari, kifafa, shinikizo la damu, ugonjwa wa moyo, VVU, seli mundu au sonona, unatakiwa kuelewa jinsi ugonjwa huo unavyoweza kuathiri afya yako na mtoto, dalili za kuangalia, na jinsi matibabu yake yanavyoendelea ujauzitoni. Usiache dawa zako mwenyewe kwa sababu ya mimba; baadhi ya dawa hubadilishwa na daktari, na nyingi huendelea. Ukijua haya mapema, mtoa huduma anaweza kufanya liwezekanalo kuhakikisha unakuwa na ujauzito salama. Soma kisukari cha mimba, kifafa kwenye ujauzito na sonona wakati wa ujauzito.


Maandalizi ya dharura: jukumu la familia


Ni muhimu kwa mama, mwenzi na ndugu kufahamu dalili hizi na kuwa na mpango kabla hazijatokea:


  • Jueni kituo cha afya cha karibu chenye huduma ya kujifungua na upasuaji, na njia ya kufika huko mchana na usiku.

  • Pangeni usafiri wa dharura mapema, na mweke namba za simu za dereva, mtoa huduma na 112.

  • Wekeni akiba ya pesa ya dharura.

  • Chagueni mtu wa kumsindikiza mama, na anayeweza kuchangia damu kama itahitajika.

  • Mama abebe kadi ya kliniki kila mara.

  • Uamuzi wa kwenda kituoni usisubiri mtu mmoja ambaye hayupo; yeyote aliye karibu amsaidie mama kufika.


Kuhudhuria kliniki kwa wakati huwezesha dalili nyingi kugunduliwa mapema, kabla hazijawa hatari. Soma umuhimu wa mjamzito kuhudhuria kliniki.


Majina mengine ya mada hii


Watu hutafuta mada hii kwa majina haya pia:


  • Dalili za hatari wakati wa ujauzito

  • Dalili za hatari kwa mjamzito

  • Dalili hatari za mimba

  • Viashiria vya hatari ujauzitoni

  • Dalili za hatari kipindi cha ujauzito


Hitimisho


Dalili hatari kwenye ujauzito ni pamoja na damu ukeni, maji kuvuja, maumivu makali ya tumbo, tumbo kukaza kwa mpangilio kabla ya wiki 37, mtoto kupunguza au kuacha kucheza, maumivu makali ya kichwa, kuona ukungu, kuvimba ghafla uso na mikono, degedege, homa, kupumua kwa shida, kuzimia, kutapika kila kitu na uchafu unaonuka ukeni.


Mjamzito, mwenzi na ndugu wazijue dalili hizi, wawe na mpango wa usafiri na pesa ya dharura, na wamfikishe mama kituoni mara moja, mchana au usiku, dalili yoyote ikitokea. Kuhudhuria kliniki kwa wakati huzuia madhara mengi kwa mama na mtoto.


Maswali yanayoulizwa mara kwa mara


1. Dalili za hatari wakati wa ujauzito ni zipi?

Ni damu ukeni, maji kuvuja ukeni, maumivu makali ya tumbo, tumbo kukaza kwa mpangilio kabla ya wiki 37, mtoto kupunguza au kuacha kucheza, maumivu makali ya kichwa, kuona ukungu, kuvimba ghafla uso na mikono, degedege, homa, kupumua kwa shida, kuzimia, kutapika kila kitu na uchafu unaonuka ukeni.

2. Dalili za hatari kwa mjamzito zikitokea nifanye nini?

Nenda kituo cha afya mara moja, mchana au usiku, au piga simu ya dharura 112 kama huwezi kufika. Usisubiri dalili ziishe nyumbani, usinywe dawa za maumivu bila kuchunguzwa, na usitumie dawa za kienyeji. Beba kadi yako ya kliniki.

3. Je, kutokwa na damu kidogo mwanzoni mwa mimba ni hatari?

Damu kidogo sana bila maumivu wakati wa kiinitete kujipandikiza hutokea kwa baadhi ya wanawake na mara nyingi si hatari. Lakini damu yoyote ichunguzwe, kwa sababu inaweza kuwa mimba kutishia kutoka au mimba nje ya kizazi. Damu nyingi, mabonge au maumivu makali ni dharura.

4. Nitajuaje kama ni maji ya chupa au mkojo?

Maji ya chupa hayazuiliki, huendelea kuvuja hasa ukisimama au ukikohoa, na harufu yake si ya mkojo. Mkojo hutoka ukikojoa na unaweza kuuzuia. Ukiwa na shaka, weka pedi safi na nenda kituoni; mtoa huduma anaweza kupima.

5. Mtoto akipunguza kucheza nifanye nini?

Nenda kituoni siku hiyo hiyo, hata usiku. Usisubiri hadi kesho, na usitegemee kula kitu kitamu au kulala ili aanze kucheza. Mtoa huduma atasikiliza mapigo ya moyo wake na kufanya vipimo vingine. Kuchukua hatua mapema huokoa maisha ya watoto.

6. Kwa nini maumivu makali ya kichwa ujauzitoni ni hatari?

Baada ya wiki 20, maumivu makali ya kichwa yasiyoisha, hasa pamoja na kuona ukungu, kuvimba uso na mikono au maumivu chini ya mbavu kulia, yanaweza kuwa dalili ya pri-eklampsia, ambayo inaweza kuleta degedege na kuhatarisha maisha ya mama na mtoto. Pima shinikizo la damu mara moja.

7. Je, kuvimba miguu ujauzitoni ni dalili ya hatari?

Kuvimba miguu kidogo kunakoongezeka taratibu kipindi cha tatu ni kawaida. Ni hatari kukiwa ghafla, kukihusisha uso na mikono, kukiambatana na maumivu ya kichwa au kuona ukungu, au mguu mmoja ukivimba, kuwa mwekundu na kuuma.

8. Homa ujauzitoni ina hatari gani?

Homa inaweza kuwa malaria, maambukizi ya mkojo, ya chupa ya uzazi au nimonia. Malaria ujauzitoni huleta upungufu mkubwa wa damu, mimba kutoka, uchungu kabla ya wakati na mtoto mdogo. Nenda kituoni siku hiyo hiyo kupima; usitibu homa nyumbani kwa kubahatisha.

9. Ni dalili zipi zinaonyesha mtoto amefia tumboni?

Kuacha kuhisi mtoto akicheza, dalili za ujauzito kama matiti kujaa kuisha ghafla, tumbo kuacha kukua, na wakati mwingine maumivu kama ya uchungu au damu. Mtoa huduma pekee anaweza kuthibitisha kwa kusikiliza moyo au ultrasound. Nenda kituoni mara moja ukiona dalili hizi.

10. Dalili za upungufu wa damu kwa mjamzito ni zipi?

Uchovu mkubwa, kulegea, kuishiwa pumzi hata kwa kazi ndogo, mapigo ya moyo kwenda mbio, kizunguzungu, viganja, kucha na ndani ya kope kupauka, na kuzimia. Pima damu kliniki, kula vyakula vyenye madini chuma, na meza vidonge vya kuongeza damu ulivyopewa.

11. Uchungu kabla ya wakati una dalili gani?

Tumbo kukaza kwa mpangilio, mara nne au zaidi kwa saa moja, maumivu ya mgongo wa chini yanayokuja na kuondoka, msukumo chini kwenye nyonga, ute au damu kidogo, au maji kuvuja kabla ya wiki 37. Nenda kituoni mara moja; dawa zinaweza kumlinda mtoto akizaliwa mapema.

12. Familia inawezaje kumsaidia mjamzito wakati wa dharura?

Kwa kujua dalili za hatari, kupanga usafiri na pesa ya dharura mapema, kuweka namba za simu za dharura, kuchagua msindikizaji na mchangiaji damu, na kumfikisha mama kituoni mara moja bila kusubiri ruhusa ya mtu asiyekuwepo.

13. Je, mjamzito anaweza kujua dalili hizi mapema kliniki?

Kliniki ndiyo mahali pa kugundua hatari mapema. Kila hudhurio hupima shinikizo la damu, mkojo, damu, uzito, ukuaji wa tumbo na mapigo ya moyo wa mtoto, na hufundisha dalili za hatari. Matatizo mengi hugunduliwa kabla ya dalili kuonekana.

14. Je, maumivu ya tumbo upande mmoja mwanzoni mwa mimba ni hatari?

Maumivu makali ya upande mmoja katika wiki za mwanzo, hasa pamoja na damu kidogo, maumivu ya ncha ya bega, kizunguzungu au kuzimia, yanaweza kuwa mimba iliyotunga nje ya kizazi. Hii ni dharura inayoweza kuleta damu nyingi ndani ya tumbo; nenda hospitali mara moja.

ULY Clinic inakushauri uwasiliane na daktari wako siku zote kabla ya kufanya maamuzi yanayohusisha afya yako
Wasiliana na daktari wa  ULY Clinic kwa ushauri na Tiba au kuandikiwa dawa kwa kutumia namba za simu au Kubonyeza Pata tiba chini ya tovuti hii.

Imeandikwa:

19 Desemba 2021, 14:49:42

Rejea za dawa

  1. World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. Geneva: WHO; 2016.

  2. World Health Organization. Counselling for maternal and newborn health care: a handbook for building skills. Geneva: WHO; 2013.

  3. Mwilike B, Nalwadda G, Kagawa M, Malima K, Mselle L, Horiuchi S. Knowledge of danger signs during pregnancy and subsequent healthcare seeking actions among women in Urban Tanzania: a cross-sectional study. BMC Pregnancy Childbirth. 2018;18(1):4.

  4. Ministry of Health, United Republic of Tanzania. Standard Treatment Guidelines and National Essential Medicines List (STG/NEMLIT), 7th edition. Dodoma: Ministry of Health; 2026.

  5. American College of Obstetricians and Gynecologists. Practice Bulletin No. 222: Gestational hypertension and preeclampsia. Obstet Gynecol. 2020;135(6):e237-e260.

  6. Frøen JF. A kick from within - fetal movement counting and the cancelled progress in antenatal care. J Perinat Med. 2004;32(1):13-24.

  7. Cunningham FG, Leveno KJ, Dashe JS, Hoffman BL, Spong CY, Casey BM. Williams Obstetrics. 26th ed. New York: McGraw Hill; 2022.

bottom of page