Kumeza kwa shida (dysphagia)

Kumeza kwa shida (dysphagia) ni chakula au maji kukwama kooni au kifuani, kukabwa au kukohoa ukila. Visababishi ni koo kuuma na maambukizi (fangasi, mafindofindo), tindikali kurudi (GERD), umio kubana, akalazia, kiharusi na magonjwa ya neva, na kwa watu wazima – saratani ya umio. Kumeza kwa shida kunakoongezeka pamoja na kupungua uzito ni dalili ya hatari inayohitaji endoskopia mapema.

Kumeza kuna hatua mbili: kinywani na kooni (kusukuma chakula nyuma) na umioni (kupeleka chakula tumboni). Tatizo katika hatua ya kwanza huleta kukabwa na kukohoa; katika hatua ya pili, chakula hukwama kifuani.

Ni tofauti na kuhisi kitu kooni bila kushindwa kumeza – soma Hisia za uvimbe ndani ya koo.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Kukwama kifuani kwa vyakula vigumu kwanza, kisha laini, kunakoongezeka kwa wiki, kupungua uzito – saratani ya umio hadi ithibitishwe vinginevyo.

• Kwa vigumu na vimiminika pia tangu mwanzo, chakula kurudi – akalazia.

• Kiungulia cha muda mrefu, kukwama mara kwa mara – umio kubana kwa GERD.

• Kukohoa na kukabwa ukinywa maji, sauti kubadilika – neva: kiharusi, MND, Parkinson.

• Maumivu ukimeza, utando mweupe mdomoni – fangasi ya kinywa na umio, hasa kwa wenye VVU.

• Koo kuuma na homa – mafindofindo, jipu la koo.

Visababishi

• Maambukizi – koo, mafindofindo, fangasi ya umio, herpes.

• GERD na umio kubana.

• Saratani ya umio, koo na kinywa.

• Akalazia.

• Kiharusi, MND, myasthenia gravis.

• Uvimbe shingoni – goita kubwa.

• Mzio wa umio (eosinophilic oesophagitis).

• Kumeza vidonge bila maji – vidonda vya umio.

• Kumeza kemikali (caustic) – makovu.

• Uzee – misuli ya kumeza kudhoofika.

Dalili zinazoambatana

• Kupungua uzito.

• Kiungulia – soma Maumivu ya chembe ya moyo.

• Chakula kurudi mdomoni.

• Kukohoa ukila, nimonia za mara kwa mara.

• Sauti kukwaruza.

• Udenda.

• Uvimbe shingoni.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na:

• Chakula kimekwama kabisa – huwezi kumeza hata mate.

• Kupumua kwa shida – soma Njia ya hewa kuziba ghafla.

• Kumeza kwa shida ghafla pamoja na udhaifu wa uso au mkono – kiharusi.

• Kutapika damu.

Onana na daktari mapema (ndani ya wiki 2) kwa kumeza kwa shida kunakoongezeka, hasa ukiwa na zaidi ya miaka 40 au unapungua uzito.

Vipimo

• Endoskopia – kipimo kikuu; huona na kuchukua sampuli.

• X-ray ya kumeza barium.

• Manometry ya umio – akalazia.

• Tathmini ya kumeza na mtaalamu wa kuongea na kumeza – baada ya kiharusi.

• VVU – kwa fangasi ya umio.

• CT scan – saratani.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kutibu chanzo – dawa za fangasi, dawa za kupunguza tindikali, kupanua umio kwa puto, upasuaji au matibabu ya saratani.

• Lishe – vyakula laini au vilivyosagwa, kunywa maji pamoja na chakula, kula ukiwa umekaa wima, polepole.

• Baada ya kiharusi – mazoezi ya kumeza, vimiminika vilivyozidishwa uzito.

• Lishe ya ziada – vinywaji vya lishe; mrija wa chakula kwa wasioweza kumeza kabisa.

Kinga

• Meza vidonge kwa maji mengi ukiwa umesimama au umekaa.

• Tibu kiungulia cha muda mrefu.

• Acha sigara na punguza pombe – saratani ya umio.

• Tafuna chakula vizuri.

Lini umwone daktari

• Kumeza kwa shida kwa zaidi ya wiki 2.

• Kumeza kunakoongezeka kuwa kugumu.

• Kupungua uzito pamoja na kumeza kwa shida.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara