Homa (joto la mwili kupanda)

Maelezo ya jumla

Joto la kawaida la mwili ni karibu 36.5 hadi 37.5°C na hubadilika kidogo mchana na usiku. Homa ni 38°C au zaidi (kipimajoto cha mdomoni au kwapani). Ubongo hupandisha joto ili kusaidia kinga kupambana na vijidudu.

Kujisikia joto mwilini bila kipimajoto si uhakika – pima kwa kipimajoto. Kwa watoto soma Afya ya Mtoto; makala hii inahusu zaidi watu wazima.

Aina na jinsi inavyojitokeza

• Homa ya ghafla ya siku 1 hadi 3 na mafua – virusi; mara nyingi hupona yenyewe.

• Homa inayokuja na kuondoka na baridi kali na jasho – malaria.

• Homa inayopanda taratibu siku hadi siku, tumbo kuuma, choo kigumu au kuharisha – typhoid.

• Homa ya muda mrefu (zaidi ya wiki 2) na jasho usiku, kupungua uzito – TB, VVU, saratani ya damu.

• Homa na kichwa kuuma sana, shingo kukakamaa – homa ya uti wa mgongo.

• Homa baada ya kujifungua, kutoa mimba au upasuaji – maambukizi ya kizazi au kidonda.

Visababishi

• Malaria.

• Mafua, influenza, COVID-19.

• Koo na mafindofindo.

• UTI na maambukizi ya figo.

• Nimonia.

• Typhoid, dengue, leptospirosis.

• TB na VVU.

• Majipu na maambukizi ya ngozi.

• Maambukizi baada ya kujifungua au upasuaji.

• Dawa na chanjo – homa ya siku 1 hadi 2.

• Magonjwa ya kinga (baridi yabisi, lupus) na saratani – homa ya muda mrefu.

• Sepsisi.

Dalili zinazoambatana

• Baridi na kutetemeka.

• Kichwa kuuma.

• Maumivu ya mwili na viungo.

• Kikohozi – kifua.

• Kuungua kukojoa – UTI.

• Kuharisha, kutapika.

• Mitoki kuvimba.

• Vipele.

Dalili za hatari

Nenda hospitali mara moja ukiwa na homa pamoja na:

• Kuchanganyikiwa, kusinzia sana, degedege.

• Shingo kukakamaa, vipele vya damu visivyofifia ukibonyeza.

• Kupumua kwa shida, maumivu ya kifua.

• Kutapika kila kitu, kushindwa kunywa, kukojoa kidogo sana.

• Homa zaidi ya 40°C isiyoshuka.

• Mjamzito, mzee, mwenye VVU au anayetumia dawa za saratani.

• Macho njano, kutokwa damu fizini au puani.

Vipimo

• Kipimo cha malaria (mRDT au darubini) – kila homa.

• Kipimo kamili cha damu.

• Kipimo cha mkojo.

• Culture ya damu – typhoid, sepsisi.

• VVU.

• X-ray ya kifua, makohozi – kwa kikohozi.

• Lumbar puncture – kwa shingo kukakamaa.

Matibabu na huduma ya nyumbani

• Kutibu chanzo – dawa za malaria baada ya kipimo, antibiotiki kwa maambukizi ya bakteria tu (si kwa mafua).

• Kushusha homa – paracetamol kwa ushauri; ibuprofen kwa watu wazima wasio na tatizo la tumbo, figo au dengue.

• Maji – kunywa mengi; homa hupoteza maji.

• Kupoza mwili – nguo nyepesi, chumba chenye hewa; kitambaa cha maji ya uvuguvugu (si baridi kali).

• Pumzika.

Kinga

• Lala ndani ya chandarua chenye dawa.

• Maji safi na usafi wa chakula – typhoid.

• Nawa mikono.

• Chanjo – mafua, COVID-19, homa ya ini, typhoid kwa wanaosafiri.

• Pima VVU.

Lini umwone daktari

• Homa zaidi ya siku 3.

• Homa inayorudi kila wakati.

• Homa ya muda mrefu na kupungua uzito – soma Kupungua uzito.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara